Amor 1| Amor 2| Amor 3| Amor 4| Amor 5| Amor 6| Amor 7| Amor 8| Amor 9| Amor 10| Amor 11| Amor 12| Amor 13| Amor 14| Amor 15
Redaksiyon| İremet Yayınları| KORMISKAN
| ıme|Veng u Vac| Piya| Piya Portal| Zaza Portal| Faruk iremet| Miraz| Radio Zaza|

>>> şo sere  (home)


Amor 3

Teyestey

 

Vervate
Editor/Faruk İremet

3

Cumhuriyetê Türkiye di xürubê etnik
Peter Alfrod Andrews

5

Gilgamês
Hans Hagen

 

Eşqi welat Zazaistan u mılet Zaza
Mewld Diyarbekıri

15

Bendi
Si
Adonis

18

Hewnê Ay
Faruk İremet

19

Qisey Zazaki
Usxan Cemal

21

Internet ra wendoxi

24

Koyê ma koyê Bingoliyo (bewnı Amor 2)
Muska ra Íbrahim

27

Tarixê nusnaye ra-3
Dato Zeryan

31

Welatsinasnayox

37

Yara Mi
Kamal Astare

37

Bêbexti
Mewlüdê Diyarbekiri

37

 

Bı amora hir, fına bı şımaya...

Editör


ZazaPress fına reseno wendoxan x y delali. Ze amora ma ya 1 u 2, hir zi bı zengineya zon ma ya, beno vılık Koy Drsımı, Bingoli, Vartoy, kereng Qerejdaxi, engur a Sregı, Diyarbekır dı laya Dijle, Haran dı Beno Ro u bı no awan welat ma ya vılık koyan ma aw ken
o u boy xaseki mısk u mbari vela keno ser welat Zazayan.

ZazaPress zi na mısk u mberan ra jewro. Rıh ZazaPress, rıh şar Zazayan o. ZazaPress letey kltr şar Zazayan o. fiar ma, wendoxan ma Welat ra, Almanya ra, ngiltere ra, Awustralya ra,
Holanda ra bı berxdareya x ya resen ma. Stenbol dı ZazaPress bı izn ma ya kopiya beno u reseno Zazayan u wendox ma y welat hzkerdoxi. Wendoxan ma qedır gıran şq x resnen ma.

Wendoxi welat hzkerdoxi: "-ZazaPress bı şıma ya esto. B şar Zaza
yan, b şıma ZazaPress tenya per kaxızi yo". fiar ma, welat ma u wendox ma ver ZazaPressi yeno. Na vate, her wext bıbo vatey ma y sıfteyın.

Na amora ma ya hirın dı şıma do nuş Peter Alford Andrews bıvin. P.A.Andrew ma beno hıdudan Zazaistan dew-
dew, suk-suk u gam-gami ma r mısneno. Na kar kı roşnayox Zazay bıvıraşt, ju ejnebi, kolox vıraşto, berxdar bo. O zi ze O.MANN, K.HADANK, P.LUDWG fxri Zaza y.

Drsım ra Usxan Cemal, vatey khana resneno wendoxan ma u gencan ma bı vatey khanana
mırd keno. Na vyşaney, vyşaneyda zoniyo. Diyarbekır ra Mewld Diyarbekıri fına bı zıwan x y delal beno kardiy do tuj u kewno rıh nyar inkarciyan. Dato Zeryan vına tarix ra nuş entresan kolayo u veto ver x inkar kerdoxan u fına poıkan tayn-taynan pay keno. Kamal Astare nuştox ewro n, nuştox tarixi yo. Veng x resneno şar x u lac x Dailem i r zon x y Zazaki ya dran welatı drno. Ha...raşto, ver kı vira bı kera mabn ma dı şair do newe bı şıir x ya reseno şıma. Muska ra brahim amora dı (2) dı bı şıir x y dergiya waşt bıreso şıma/wendoxan ma. fiıir cı dı rıh Zazayini esta. Tarix bı zon şıiri ya saweno azmin u reng azmini siyay dı vatey x keno estarey şananı Zazaistan ı. fiıir şair reb (Suri-Lbnani) Adonis, mı her tım ze şarab do kıhan vatey y bı kfa war ke. fiıir Adonis azmin keno rd, rd (hard) keno azmin. Zon y dı welat hezkerdoxey n beno nasyonalizım. Beno serhewadayen. Beno rıh şairey.

 

Cumhuriyet Trkiye dı xrub etnik

Peter Alford Andrews


Kıtab Peter Alford Andrews, ser şar kı Trkiye dı cıwn, ameyo nuştış. Kıtab x dı nuştox, sedena nuştox, kolox (araştırmacı), meqale u qurum tırkan ra infermasyon ar kerdo pser. Nuştox bı no grwey x ya, wazeno şar nımnaye veco roşnayey. Zek nuşto
x bı x zi vano; "-Reqem amorey şar (nfus sayımı) her wext tay mısnen. na praktik, praktig Osmaniyan ra abrno (ferqliyo). Zekı McCarthy zi mısneno, Osmaniyan dı mslmani hndı vşi zi bi, fına zi şar werdi, waşt vşi bıhsıpn. k zon Trki qısey kerd n amey hsıpnayışı, no semed ra qet cayd reqemi ser Trka ınyo. Ny reqemi tenya y macır kı amey Trkiye ina sero." Bı sistem C.T (Cumhuriyet Trkiye) şaran werdi, bındesti wazen vıni bıker. Amorey şar, dıma C.T vırno u no fın zi wazen nfus Trkan vşi bımısn.

P.A.Andrews, pancs (15) ser kar x ya, kıtab x dı analizo khan u u newey dano phet. Zek o bı x zi vano; "-Qanun C.T sere ra vatey Trk bı Trkiyeya zelıqnayo.. Trkiye dı hwtay u dıdı (72) mileti (şari) est. Ju kolox
gerek ny iy mhim vira n kero". Mesele tabi bı na nuşa n qedno. Bı ray qanuni verni koloxan gıroteyo. Qand co zi resmi istatistik vetenı zaf zhmeto.

Nuştox P.A.Andrews, kıtab x dı qısm do derg u ilmi dayo Zazayan ser. ZazaPress tiyad ca dano
a qısm kı Zazayan ser ameyo nuştış...

Peter Alfred Andrews
"Ethnic Groups in the Republic Of Turkey"
Wiesbaden 1989
Dr. Ludwig Reichert Verlag


25. Zaza: Suni

Namey ina: Zaza

Xü rê se vanê:
a)
Zaza; Krte Zaza, Zaz, Dmbli, Dımli.
b) Dımli (Erzincan, Kıı veya Mutki blgeleri hari).
c) Kürd.

Çend kesi:

G.N.S 1965 150.644 Zaza
y kı bı na zona mıntıqay suniyan dı qısey ken 140.000 Zazay. 112.701 y kı zon ciy dıdın zazakiyo. 1960-70 dew amorde 619 o. 415 dewi mıntıqay suniyan dı.
Elaqa welatan binan dı: 1977 dı 3.000.000 y kı Zazaki qısey ken.
Grwe mısnayenı: 1972 dı 300.000 kesi
Reqam amorey şarı dı (genel nfus sayımı) nfus Zazayan tayın mısneno. Nımune: k Dersim dı vşiy Zazay. Amorey şarı 7 kesi mısneno. Qeydan dı Zazay bı Krdana hsıbn, no zi p miyaney (karışıklık) veceno.

Ca biyayenı:

Ze dıdı (2) xrub gırd u xrub werdi pra abırn. Xrub suni ny:

1- Gen ra hta Palu cr awa Muradi ra u Lice, Kulp u Silvan dı, cor Bingol ra hta rocakewte (batı) ya Solahan reseno (350 dewi).

2
- yık kendalan dı cwn nim-koer Dımliy, mabn koyan Urfa, Karacadax u Mardin Derik dı cwn, het corı zi Diyarbakır, ermik u ngş het rocwarey (batı) reseno Adıyaman (72 dewi).

Bı nya bini xruban werdi zi est.

3- Reseno Mutki (Bitlis), Baykan (Siirt) (11 dewi).

4
- Varto (Muş) (37 dewi).

5- Pütürge (Malatya)

6
- Diyarbakırı dı, Ergani, Hani.

7- 1965 amorey şari dı Karsi dı y kı Zazaki qısey ken 992

G.N.S: Genel nfus sayımı-Reqam amorey şarı
kesi y, ny enwentar Enstity Dewan (ky enstits) dı n asen. Ny bı namey lokal ze Zaza-Trkmen asen, Selim u Ardahan dı cwn.

8- Nigde Aksaray dı 16 dewi Zazay.

Zon:

Diyalekt Zazaki (Zazaki-Dımli) zon do rani yo, 1909 dı het O.MANN'i ya Kırdasi (Krdi) ra abıryayo. Na kıtabı dı bewn MacKENZ'E Zazay u Kırdasi zon p fam n ken.

Din:

Suni islam: şafıi u Hnıfi

Kamey xürubi:

Gıraney zon seriyo. Din zi faktor do mhimo. endı şafi u hnıfi zi bıb (ze Kırdasa) Tırkan ra abırn. lewiy Zaza u Kırdasi eks p y. Zazay kı bı Kırdasana yni mıntıqa dı cwn karekter dini ina ze p yo. Varto (Gımgım) tiya dı istisnay do bino. Bı Kırdana p famey (fam kerdış) u ferq zaf gırdo, zazay u kırdi qısey kerdışi dı p fam n ken. Laver wendey ny dızi (engel
) ravrd. Fına zi, zaf zazay x kırdasi hsıbnen u rewna yo na xeti ramen. şiretan dı p ser ameyen ravreno (dewam keno) u DERSM (1952:57) nuşnayo, senin şiret Kıgi, zazay Bingoli gıroto x miyan. Qand zazay het cre ser vşi roşnayey n nawuto. k nuşnayey (Porikan, Maskan, Maksudan, Lortiyan, Kureyşan, Babamansuran, Cekan, carkan, Gutan) qısm leweiy (Maskan, Kreyşan, Babamansuran u Carekan).

Het ra nasyonalist Kırdasan qand kı nfus x vşi bımısn Zazayan x ra hsıbnen u het b
ini zi politikay dewleti Zazay u Kırdasi letey "problemi" diyişşaran p şaneno u beno sebeb tmiyaney. Ver Zazay suni x Zazay lewiyan ra abırnay. Ny r nımune 1916 dı sere hewadayenda Dersimi dı bı qerer hkmetiya dan Zazay lewiyan. Na zi mısneno kı his jew biyayenda mabn zazay lewi u suni n biyo. Kırdasi suni, ferq x y fiziki u kltri mabn bı suni Zazayana hayay (zan). Na ferq bı lewi zazayan ra vşiyo u ze koyana pra duriy. Qand kırdas biyayenda zazayan bewn McKENZE u VAN BRUNESSEN.

Bibliyografya
DERSM,M.N. 1952 (Tunceli ve evresi dagılım)
MANN.O, 1932 (Dil, tarih, genel adlar, alanlar)
SEVGEN.N, 1950 (genel, btn guruplar)


26. Zaza: Élewi

Namey ina: Zaza

Xü rê se vanê:

a) Élewi
b)
Dımli (Erzincan, Kıi mıntıqa Mutki nê)
c) Zaza
d) Çarek (Tunceli, Erzincan, Sivas)

Çend kesi:


G.N.S 1965150.644 Zaza y kı Zazaki qısey ken (lewi u suni bewn. 25)
y kı mıntıqa y kı lewi yen sınasnayış, qeydan dı nezdiy 2506 kesi hsıbyay.
Na amor kı tiyad ameyo dayış şaşo, qand kı amorey şari (nfus sayımı) dı dersim ra tenya hwt (7) kesi ameyo amordışı. Na zi raşt niya. htimaldo gırd lewiy zazay bini qeydan dı kırdas amey hsıbnayış.

K.E.E.N 1965 dı sera ser 619 dewi, lewi u şafi Zaza. Nina ra 160 hbi mıntıqay l
ewiyan dı r, feqet y kı Erzincan, Sivas u Malatya cwn end kesi yo kes n zano. 414 dew Dersımi 147 cı Zaza, 214 zi ze Kırdasi qeyid biy. heger merdım ser dı tayın bıfıkırıyo se % 35,5 (se dı hirıs u panc u nim) dew Zazayo, nfus Dersımi 1965 dı heger 154.175 o se, gerek 55.000 lewi Zazay bıbiyay.

K.E.E 414 dewan Dersım ra 373 y cı lewi, 1 şafi u 55 cı zi hnıfi yo. Dewan ra qısm Kırdasi y.

Grwe mısnayenı: 1972 dı Dersım 100.000 zazay u Erzincan zi 40.000 y kı zazaki qısey ken nawut
o.

Ca biyayenı:

Dıdı (2) gırd u hir (3) xrub werdi abırn:

1- Dersım dı, Hozat (35 dewi), Namiye (23 dewi), Ovacık (53 dewi) u Plmr (46 dewi) kı gırdayey sukan 200 dewi 147 cı (%73 y). Na mıntıqa corı dı Koy Munzuri ra resen hta Awa Muradi. (K.E.E.N; SEVGEN 1950:411) Qısm amnan dı vıcn deştan..

2- Dest raşti Ro ra (Fırat ra) reseno Koy Bingoli u deşt Malatya.

3- Merdım şeno na xrubi dıha hera bıkero. O wext reseno suka Sivasi Zara, mranlı, Kangal u sukan Divrii ya gırday(Bulucan, Beypınarı, Kavak, mranlı, Merkez u bucax Karacaren) şiret Kogiri zi ze Zaza gino x zere. Na i qand şiret Carekan u Giniyan zi ravereno. (DERSM 1952:61-3; SEVGEN 1950:41).

4- heger merdım tayın dı zi hera bıkero, reseno Merkez Erzincan (Merkez u bucax Tanyeri) u ayırlı (Merkez u bucax Başky) nina zi gino x miyan u cor rocakewtey (kuzeydou) dı şir Kreyşan zi miyan ny dı hsıbn.. (DERSM 1952:67-8).

5- Xrub Hınısi dı (Erzurum).

Zon

Bı suni Zazayan dı yni zon qısey ken*, nina miyan qısm dı vyveyan dini bı zon tırki vırazno. Ewro nfus do gırd ko keno u mektep wendenda gencan beno sebeb kı na zon tehlikey vini biyayen dı ro.

Din

Élewi yê Müslüman.

Kamey xürubi:

Zon, endogamin élewitey, ganê do esoterik u g
ırote y mezhebi dı yen p ser. 1970 dı ferq şiretey aseno. (DERSM 1952:43-69; ZTRK 1972:43, taybetey 46) Na ciya biyayenı xrubi r u rayveran (serok) xrubani r quwet dano u nina bı pya gırdano. rd şireti, merdım şeno vaco end dewi vın dı kontrol x dı tepşeno u no wahr biyayenı yni familye G.N.S: Genel nfus sayımı-Reqam amorey şarı

dı dest vırneno, gerek raybero newe yni guni ra bo. şiret miyan x dı ny bı hir qedeme yen pser pir, mrşit ve rayberan (ded u pi) u ny pr gı
rdayey. Ver ny dewan rayan x ser dı ju bı ju gyray u nina vnderd ibadet u yarem-etey ar kerd. Yaremetey daye-nı mısnay kı merdım piran x r bı rıh , can u ekonomik gırdayeyo. Otoritey diyanetı dedı (pirı) van kok peyxemberan (Ehl-i Beyt) ra yeno, yan bı vaten biniya kok 12 imama ra y. Vatey peyneyın, şiret miyan dı zi y kı na kok imaman ra yen semed n kew qedema dıdını bını pare ben Seyidey. y kı kok pxemberan ra yen ze lewiy Kırdasi, pwaştenda tenya ju serok werzaney. Eleqay maben şiretan u qand cwyayenı bı qanuna gırdayeya ikrar bendi yo. şiret Seyidan waştenda hmına ano car qand co zi ihtiyac do ze dedı şiri miyan dı bı kok ca gıroto. şiret ra ju merdım yan zi aile (famili) bar bı kero şıro cana zi Dedi nina ra mesuliy. jew biyayenda xrubi bı la y msahibey bı pya gırdayey.

Drsım dı faktor do dıdın zi xırab biyayenda rayan o. No semed ra şiri u ailey x pawuto u kamey xrubi qeyim kerdo. Mabn xruban xortan dı na tradisyon her endı şıkyay
o se zi, vına Drsım qand tebr Drsımıjan merkezo, wuni yeno hsıbnayış.

Zon, py vatende lewitey yeno, zon rol do dıdı yo. Sivas Zara dı miyan lewi kırdasan dı xrub Zazay cwn nina hla bı zon x y Zazaki qısey ken, laver, nina x r van
ma kırdasiy. lewiy kı mıntıqay binan dı cwn (ms. Malatya, Maraş) elaqa inan pdı bol weşo u elaqa germ tepşen, dedi pr yen şın. şiretan miyan dı endı zi endogamin cwyayış gırano se, vına zi xruban binan ra zewıcyayış vşi biyo. Dı ktup biyayenda suni u lewiyan nıka kewto miyan Zazay şafi u lewiyan zi.


arnayox; Faruk İremet

Bibliyografya
BUMKE, P.1979 (Tunceli Alewileri), DERSM, M.N (Tunceli aşiretleri, harita), MANN,O.1932 (Genel adlar, alanlar, dil), MOLYNEUX-SEEL,L.1974 (Tunceli) ZTRK,S.1972 mez.tez.
(Tunceli Alevileri), SEVGEN, 1950 (genel olarak bütün gruplar)

>>> peydı şo (to back)

 

 

Eşqi welat, Zazaistan u Milet Zaza

Mewlüdê Diyarbakiri


Van Leyla badog Qeysi ra qeteryawa a u kon cin şiyo zozanan u Qeys mendo dı beride sond wendow vato; "-Qeys dı beride awa germıne borw ez şıni awa inıkand serdınand fend kardi bori ha? Awa geravıne Qeys borw ez (Leyla) awa serdıne boriha? Qeys dı beridebw ez peir meşınand zozanan bori ha?" Van, hergroc Leyla awa fen kardiya zozanan ard x r kerd germınew hema werd
. Eşq enowo, feqet eşqkdo eşq welathezkerdoxey nb beredayo, eşq dewlete, eşq milete (Ariy y miyan dı Zazay, İraniya, Hindiya) eşq welati (Zazaistan). Pro y xırabiyan qıkeki u qıkek tefekr biyayış ra vırazn. Vatışkt qereiyand işxalkerand welatd ma esto van; "-Cawog qudret ma rıseno cı neyarand ma xiyal cineyke n reseno cı." Eno vatış qab Zazan b şıphe rasto. Qıkek, qıcucık, namerd, teres, b xiret, b şeref, b hesiyet, b tefekr, b welat, b iman, b zıwan, b namuso. Bı kin b dewletewo bı ımc bırad cra, cirand cra bar nbiyaye, fsad; proy en iyandı ma Zazan de mewcud niy. İnsank dı made ay seyaye b yayke karekdo bı şeref u bı xiret bı ker maro ybıkand gyren manvan d vınde degır qusurkd c kmasikda c bıb ma sıtari bıkerın. La ma pisken. Herkes dı cad x de bı gored taqet, qewet, qdret, fam, vinayış, sekerdış, texmin u xiretd x bı xebeti go Zaza i rawer ş, heyna ser cine go berz b, melay Zazan, fix Zazan, Sofiy Zazan, zaney Zazan u g dı miyand Zazande nfus cinewo maddi u manewi esto, mualim, doxtor (hekim), mendis, tıcar, esnaf, roşnfıkır u gerilay Zazan, pirek u mrd Zazan, şuwane, gawan, xızmetkar, arwan, feqir u zengin, pir u cwan, zanaw cahl, dewuc sukıc mumen proy Zazan eger xiret miletda x banc go mileta ma dı miyand miletand dınyad cawag layiq cayewo go bıgir. Feqet hetag fıkro mili, manewi u tarixi dı made n vrazyi ma n ben ik. Gawag merdım bı jobini wuşk bı gir, neyaran hete nşro, loqmey neyaran nwer, sebr bı ker, baweriya c cor bı Homa Talaiw crike bı miletda zize bıb. Hiwi u mid c pil b go milet bı rescaykdo berz. Eyro dı ena derecade ikdo bino fen neşriyat u metbuatkdog bı zıwand Zazaki b mıhim ınyo.

Hetag varıte n var,
qet laser wurzeno we. Miyand temuzide vewre n varena. Label kanundo wulinde carna varena. Yan heri lamet c est. Yan ıyan lamet cineest. ma Zazanike lamet kemibiyayişd xiret alimand ma u lamet ikkd binikeest. O ike enowog; Krd b bexti ma Zazan xapnen. ikd mawog eyro ınyo yayke caykdo eyro dest ma (kudret ma) n reseno cı bı qewet u qdret u inayekd welat hezkerdoxey go sıba dest ma (qdret ma) bırs a. Lazımog merdım x r hedefan pil u rından vıraz. Hedef ma azadi, hedef ma heyna welat perwerey, heyna zana bıyayışı, fıkırde zengin biyayiş, wayir artşkda mili, hududand mili, axda mili biyayişi.

Bed' uzzeman vano; "-dı eyrode en axide bı ten dınya x n ez hedrewog axreta x ila, qurban (feday) milet
da x keri. Bel 'alim enowo, mtefekir, keso wayir mexsedi, wayir dşnci enowo. Bel gerek merdım hedrebg dınya u axreta x ila feday (qrban) miletda zize Zaza ker. Merdım htani peyni hetani peynida peyine dı rda bab u kalukan x sero dı xeta tarixd x sero bıman a game hema newe merdım kikta hertida, şarira vecnow beno merdım. Merdımo mrde tern c dı mezeldeykefen mrdan vezelnayewo, melaiketi kesdog rıd rdande bı xiret biyara hes ker, keso b xiret laş c dı mezelde feni laşd kuliyo. Hiwi, mid, baweriya mawag raver ra wa zf pileb. Bad zımıstanan wesaro rengino xasek u delal u zrin yeno. bedo şewe roc. Bad tengesiyan herayi, badog koyande vewre kuro ayre dı merguzanı kande gli rıhani ben hşin. Mileta Zazawa zize xeta tarix, ferheng, asasu rıstımd x bı awaykdo roşn naskerde a gaw ik nşkeno ma x r kole ker.

Nuraney a ilim zazayey en wurdeme dı hedefk zize owog bırse ez wurdeme cewharan. Wext wext hebk hetyaka şard Hindistani kno mın viri gelo endeha m
ardım a hetyake şıbneno hald Zazan. Van dı hbi esterey bıby jo Delhi serojoyke Bombay serabiy. Enarey estarey Delhi bı adır u roşn biyo Bonbay ke esterkdo b roşn biyo. Delhi eskerey BOMBAY ke bı enward x roşn kerdo. Neyse wextg bad joy esterey Bombay kewto şımd x bı x peşeryawow vato; "-Eno esterey DELHİ layıq mın niyo ez tedır bena embaz; enarey esterey PALO, İSFAHAN, DAKKA ike neyar DELHİ biy ine Ez tiyara tepeya estered DELHİ dır embazi n kena. Ez go estered SWREKE, PALO, yayke estered DRSİMİ'YOG bı şewew bı rocbereqno, yayk HNİ u APAQUR'İW, AMED'İ dır bık embaz. Bı enowa beynet x u DELHİ xerepnawo u taritide mendo hona famkerdox, roşn xb-x tı nbiyo roşn cı deg esterd DELHİ ra biyo. ma ferdekd miletda ziz Zaza nıka roşn ma u heriy ma y bing estke prod milete werzay, her xırabey u pisey nepakiyay eyro dı miyand ferd yayke miletda zizda Zaza i de estayke kin u xışımo neyartida neyarande inkarciyanrawo. Qand kı gerek ma zf zf hşiyari bın.

fiewra eser rewşenfıkrand eyroyo. Eyro rewşenfıkır ende-ha bışki şewra bıvin şewra endehaweşo. Dı rıd rdande ıdog fen rewşenfıkran ra mehrum biyayişi qay milet ra b talih ınyo. Zg cıtr eyro bezre erzeno, şewra ike ewcara qut x veceno bı o n
ea roşnfıkran eyro bı qelemda x kanco ızxi anti, şewra gored qelemda cinerawo. Heşa heşa carna merdımir qelema roşnfıkıri fen nuştış ariy qedere yeno. Qeder miletda Zaza cor dı destd Homa d esteran, zmand b peyni u dınya; rıd rdandeyke dı dest bırad mın zizi roşna-yoxan Zazayiw, ray Zazaistan'id grweyen fend inewo. Eger şıma ewca ik kerd kerd, n kerd wa qet şbh şıma ınib neyari mar nben. Eger şıma ewca bınş mild jobini ser x ra kma mirat u mtel beno. Eger şıma ewca bışki fıncana jri bor lab aqubetb go şıma neyaran qehr bıker, dostan şa ker, la eger şıma b aqubeti b x ra şıma bı destand x ya zizan, mor mke ma dan beyrada Zazay row Zozan rezil ker.

>>> peydı şo (to back)

 

 

Bendi

Adonis


Şewra, fına u fına waneyeno
u bın erm ma, her wext no kozıki
ny bendi, na rıjnayenı
her wext ny cay bvengi
u her wext n qebri bın bıcey dı
n dest u lıngi vela biy, qrban drn to y
riy to dı ne rdi ca gin
ne dans u ne zi may ra biyayenı.

Her wext no bıver şiyayenı
miyan rıh to dı
miyan sere y to dı estarey est
miyan kozıkan dı, misari
miyan şewqan dı welat
u begno vengey
zıwan zeyd vaya u durey veng ben.


Si

Ez sere ronena qand na siy rıhetey
Mı riy x di ser ımır y dı
Mı di şıiran x y vıni biyayey


Not: Adonis (Ali Ahmad Said), 1930 dı maya x ra biyo. X r vano şair Suri-Lbnani. Welat reban dı bı namedo gırd sınasno. 1961 bı kıtab x y "Dri Mihyar Şam ra" meşur beno.

arnayox Faruk İremet

>>> peydı şo (to back)

 

 

Hewnê Ay

Faruk İremet

Hewni paki y
hta kı n amey gırotenı.
Hewn ay tenya o bi
hewn y zi remayışı dı.

A, y hz kerd
zeyd bıray
zeyd piya
zeyd zeri kewteya
a, da y r
a n grwe ardeye
hzina zermda zerida x
o va qey a ca qoq do
bı cax u tel hıdudano.

Merdım, merdım
ıiyo tı gyren
tewayış u ş o?
Tı do bı x n
vin
bın miyan şan b cıwayenı dı.

-ll-

Eşq ay, tenya o bi
O merdım kı tenya a inan kerd a bi
ina hyat x n şay bid pser
qeder şan y
qebr waşt zeyd kyseri bani.

A werışt
ı wext o des seri duri dı bi
a peyd şi n gyray
a berma
a tasi pır kerdı
qand kı aw bıdo
vılıkan qebr y b car.

Wuni nuşnay
a siy qebri b whrnı bın azmini dı;
Ez layıq eşq to n biya
ez tenya merdım do tenya biya gyray
bı rıh mın o dırbetın a
o kı cay rehtey qe n vina.

-lll-

Zerida xü ra a
qira eşq x
a ze vergana lua viri kerdena x y dıma
a zewt da, fına jew do hz n kero
a qira...a berma...
u a xeberi da homayan
qand ıi chnım est bi.

O beg n bi
o welat qıralan zi n amey
o whr iy n bi
b welat
b pasaport
u ina şkence
kerd
resman y qeekey.

A qerer x da
a do fına y n fıkıriyo
a werzana
resm y ıman ver, kı erıfan dı
resmi kı şi werzana y zeri da ay dı
işlıkan y,
pantolan y u şılwari...
Gore y cı y kı bon y bar kerd
o do ekmecan ra biyamey eş
tış.

A, resm y, albman dı nımnay
resm bı zımblın, bı erdişın
bı ınay gırweya
u resm smesteri, kı şxsi bi
hyali weşi niyamey vira kerdış.

O hz kerd bi dırbetın
o hz kerd cız bi
heri peynyını dı o kerd dırbetın
jew hyal da bı şqana pı
r
u hewnê ay.

>>> peydı şo (to back)

 

 

Qısey Zazaki

Usxan Cemal

B


Biya dırıka şaye nişta vıran mara.
Bıza gerıne kes wert mal xo nkeno (nvrdano).
Bıza ke mal ra bırıy ra verg weno.
Bıza isoni her waht dılt nzena.
Bıze ve lınga xo, miy ve lınga xo darde bena.
Bızeke bıza, mexel xo kınena, ken a pak, hona mexel bena.

C

Can ison nweşi tırs wazeno.
Can xo ke nvejiya, xuya xo nvejina.
Cano ke tenge de Haq Tala deyr bro comer-diye.
Cenıka bdomane j dara b yemişa.
Cevık feqir tholo, qelve xo hira wo.
Cewo xırt biyo genım.
Ciy xode dano pro.
Cigera xo to hni zona kmera.
Ciran hen waht motaz ciran xo wo.
Ciran motaz wela adır ciran xo yo
Coka van "muriya rınde hes weno".
Coru keş ver pırnıke ro ndo, o ki xo sera şiyo.
Cmerdeni hona nmerda.
Cmerdi
ki est, namerdi ki este.
Cılo berz ra kam has (hes) nkeno.
Cıq va xeleşiya.
Cır klepur lozimo
Cıtkar Haqi ra rame wazeno.

Ç

ciniye kena.
ciniye nana ro.
mordem azevi( ozovi) phoşi ro wo.
way ma ke heliyo, baz bi karema servirabi.
neka bome ra veyvıka bome vejina.
ver ceneti comerd keno ra.
wer xo her waht rakerdeo(akerdwo),
sıfr xo her waht harde ro.
ver xo qyım bice , ciran xo dızd meveze.
ı destevera to yena a bıke.
iyo senik bereket xo esto.
iyo ke heramie de ame,
heramie de sono.
Coru Heq ve nqira biye zu !
ı bıker xor kena.
ı ramena ey inena.
ı to destevera yeno, a(ey) bıke.
ık ve ımun mı vera pera.
ım u buriy xo hen zona qelemera vırast.
ım mi ray ra pera.
ıme mı ve ra ra mend.
ım pısınge lon
a meri de ro.
ım to kami vet? xo ve xo vet, coka honde xori vet.
ım to ve/be roşt vo/bo.
ım xo deste to dero.
ım xo Haqi dero, Haqi ra cer to dero.
ım xo her waht vsano.
ımo korra heştır nino(nno).
ırax her waht vreno hosta xora.
ırıya to
mir bro, sola!
tiri bi ke her ma zıra.

D

Dare kerm weno, ison derd weno.
Dosto khan coru dısmen nbiyo(nbeno)
Dost to wo gewes beno, dismen to bo, xırt bo.
Dısmen mısne, peyser bonce.
Dina r adeta mar tometa.
Dost verde, dısmni peyde qesey ken/.
Des hewl nrıjino.
Dısmeno khan coru dost nbeno.
Diko ke bewaht vengdo, sare cıra ken.
Destira amawo (desti ra Amae wo).
Dosto rınd sata tenge de beli beno.
Doman ke nberba cızık cı ndan.
Dr şiya nejdi ama.
Dr şiya nejdi kota.
Derd esto derma
n ki esto.
Dele ke dım xo nlııkno, kutıki ra dımenkun.
Dosto aqıl senık sar isoni dezneno.
Dele ke gızvan biye, kutiki Halev ra yen.
Dik hewn xode sılond diyo.
Dırvetiya qerqesune bena wes, y qes xıra-vin wes nbena.
Dırbetiya dısmen bena wes, y
ê () dosti wes nbena.
Dım lye, lye r bar nbeno( niyo).
Dısmeni r mınete nbena.
Dare ve perrun xo şiye dana.
Doo bibe, rono cıbe.
Dıto selıke esto delıke.
Daro ke keno wert zımelun mara.
Da'ene ki guretene ki is Heqiya.
Dırıka sure(şiya), nişt
a gıran(vırane)mara
Derjeni ke berze hard(erd) nina.
Dı lıng mı kerd zere zu postali.
Deyra xr nino.
Duwa a ke qewul nbiye, yison cır amin nvano.
Desto jyra ceno, desto binra dano.
Dıdon xo sane keno.
Dıdonun xo qırısneno
Dina ra morımo.
Dınara x
evera xo ina.
Doman ke nbi, cir tımoni/tumani nderjin.
Dewlete isonir/yisoni re hem dosta, hem dısmena.
Dest xo tene abık bıde.
Dest xo zaf (pırr) gırano.
Da cawo nazıkı ro.
Dı goyil ke bi zu, kes nkeno cera bıkero.
(Dı goyil ke bi zu ks besnk
eno cerakero).
Derd qesa xıravıne noncino.
Dest keşi ro ps daye( a/aye) ngıno.
Dısmen hal dısmn nzono.
Dısmeno baqıl, dosto bomi ra rındo.

E

Eke ty ri'ker,vano: " rama vorena".
Eke vsa bi, vano: " ez mırd nben".
Eke mırd bi, vano: ez vsan nben".
Eli(Oli) bava sık beno xo, ez sık xo nben.
Elqena camerdi bo, vind nbena.
Emeg xo hece şi.
Emeg xo zaf kwt cı.
Endi biayni bi, şiayeni şiye, era dıme mekuye.
Ersız kerdo qazı_te nvato ez iar biyo, nvato sal mı iar bi.
Esmer(emşer) ve
ra rame ina, qıtli_ıye esta.
Eve dılapa derya qolınde nbena.
Eve la dey(ey) yison(ison) nsono quye.
Eve zor rındıye nbena.
Ewro dina a, meste axreta.
Ewro mır, meste tor.
Ey bır nken peyde mija xo nken.
Ey thom fek xo guret
Ez Axa, to Axa, kam ş
üane?
Ez dekerin, kamo qal ma keno.
Ez Heqira ntersen, deyra tersen.
Bıray werdene eke fekra nşi heredino.
Ez kerdu wert dı ranu
Ez kerdu wert ustıne u rani ra.
Ez na hewni ra nvan xr bo/vo.
Ez qulira ntersen, Haqi ra tersen.
Ez ramon, inon,
çarnen ken sofi, axay de barekon.
Ez reyna riy to nvin(nvini)
Fekra dosto , zerera dısmeno.
Fekro de, lokme destra bıze (bije, bıce).
Fek dey, deyr bela ano.
Fek mı we meke, gıra qesey ken.
Fek mılet al niyo ke gıred.
Fek verg ke bi gonın, nvı
ndeno.
Fek xo kef keno (kef dano).
Fek xo kena ra, ımn xo weke.
Fek xo kılıt bi.
Fek xo rey vso.
Fek xo sıtra vso, doy xo puff keno sımeno.
Fek xo şi pey goşi.
Fek xo zaf sısto.
Felek amo nişto ro, emaneta xo wazeno.
Felek her waht isonide y
ar nbeno.
Feqir ra pers kerdo,Vato: "Kam rasto? vato: " Haq rasto."
Feqırni ayv niyo, xızaneni ayvo.

G

Ga ke gına waro(erd ro), kard ben zaf (deyra).
Ga mıreno, rm xo maneno, Mordem mıreno, nam xo maneno.
Gawo qefeliya r ooha manewo.
Gm bheşi nbena.
Gende kam kerde? se b mawo, b pi kerde.
Gereke gula tora şero or (war).
Gereke peyniya na qeşisare( sere) bıqefelno.
Gıl ke mısnara ci yeno ray
Gol awe ra vejino ıko.
Golo ke cıra awe sımıte, kmere cı nerjina.
Gom bomuno.
Gon vıraze
no ra.
Goni gureta, besenkeno vozdo.
Goniya mı cır girina.
Goniya xo cır girina.
Goniya ma lino.
Gora isoni de mala jianiyek ( zare, gerıın) vejina.
Gos xo biy gırani.
Gosu ra kmi hesneno.
Gosura khro.
Gosun ney rey tade.
Goza kore eve derjeni v
ejina.
Guk ki vano " ez gawo".
Guk axure, gay axure ra nterseno.
Gula lone kerdiye vsan nmanena.
Gula mıra nşi.
Guna deya vıl todera.
Guna mına axretede pey pırd mumnde vıl tode ra.
Guretene ki dayene ki kar u gure Haqiya.
Gureto bın perrun xo
.

Q


Qeriv, qeriv welatuno.
Qezeve to qezna tode bımano.

H

Hak ewroy krga mestey ra rındo.
Halen puy kori (piy kori) Heq eve xo vırazeno.
Hal u waxt xo hurendi dero.
Haqa bıza kole bıza iştirine r nmanena.
Hata kar keno ke kesıke sona dare ser.
Hata ke kwte sare, awe derde de vınete (biye jua ).
Hata nrame ke, ninena.
Hata zoni amuri de mend.
Hf isan hewl ke rew mıreno.
Hf mı bro tor.
Hega wo ke fılo nkerdo nu(nan,non) ndano.
Helal, hazır, ya Xızır.
Helal heram keno twerte.
Hen
ke biyo zar, zu astık eve postik ra mendo.
Hen ke lerzeno to vana tewraniye gureta.
Hen ke tersa corde j momi ame or( war).
Heq comerdo.
Heq comerdura comerdo.
Heq cor veru ra ver rakero ( akero).
Heq ı dano xr bıdo.
Heq esto dina de, piy xo sera
wo, verra nio.
Heq het bkesu dero.
Heq isoni motaze mıxeneti nkero(mekero).
Heq ke da nvano laz (lac,laj) kamiyo, na kamiya.
Heq ke zona , qulira wedardene rınd niya.
Heq mıdo ez ki to di.
Heq mıra has nkeno, ez ki deyra has nken.
Heq ke mıra ha
s nkeno, ez ki ey ra has nken.
Heq rametiya xo ro asten kero.
Heq Tala derd cıgere ve dısmen min axretendo.
Heqtala ison neqi qıdıx made mevezo.
Heq Tala ma tawuy na qesu nkero.
Heq Tala mal deydo, fırsat dey medo.
Heq Tala mezela ma deyra drr b
ero.
Heq tala sas keno, kas mekero, kas keno sas mekero.
He Tala sas mekero, sas keno kas mekero, kas keno lawo las melero.
Heq Tala, ma tawuy to nkero.
Heq, koy ra gore vore(vare) dano.
Heqi ra bıbiyen, Kırmanciya beleke reyna biamen, ala kam vosno, k
am biyen vorek.
Heqra ke ame, qul se bıkero.
Heqo tala mıdo ezık todi.
Heqo, emaneta xo peyser bije.
Heqo Tala ison ve vsaniye terviya nkero.
Her ke gına amuri ro, wayir ra qewetın kes ino.
Her cade bıka xo esta.
her ca qesey meke, bırr ve goso.
Her
cay toke adır vo, sekena? Hond xo ca vsnena.
Her ı meydan dero.
Her ıege (vilike) boy ndana.
Her ı zono (zano) wenca boro(buro).
Her dare koka xo serowa.
Her darera qoıke nvejina.
Her ke bi vsa zıreno.
Her ke hero, reye gıneno amur ro.
Her k
s Axa xowo.
Her kes ayv xo nimeno t.
Her ks bar heq phoşt nkeno.
Her kes hetera onceno.
Her ks kerdena xora gore onceno.
Her ks lace mawo piy xowo.
Her ks laz piy xoyo.
Her kes rısk xo weno.
Her kes, honde tali u qeder xo onceno.
Her keşi
derd de xo esto.
Her keşi j xo mezone(mezane).
Her keşir esto, mar ino.
Her ki esto, her heru ki esto.
Her kora gever biyo, ımı ki dewe onto.
Her pexamberi duwa can xo kerde.
Her qafıkera qes vejino.
Her tair( their) ve zon xo waneno.
Her their
halen xo ve xo vırazeno.
Her tenge ra dıme hirayiy esta.
Her was koka xo sero roeno.
Her wela adırde gevız ndano.
Hrdisa to biya sıp, serm nkena.
Herdise bızera ki esta.
Herdise ra gore sane beno.
Hr b perire bar beno zaf.
Her borono.
Heremus wel
e kıneno, keno xo sera.
Herir mom şiya vato: " ya koli, ya ki awa qediya( arey, Ayre qediya).
Her b kirawo.
Heri vato: "azna zon", şiyo mi ver, vato: "mı xo vira kerd"
Her haut azna zon, şiyo fek mi pero xo vira kerd.
Her kes moa ( Maya ) mı pers
keno ( perseno ), piy mı ks pers nkeno (nperseno
Her b kira wo her kes niseno ro cı.
Hero ke qever beno, verg ra nterseno.
Hrsra ke ustara, zerar ra nisena ro.
Hes gemera herdiyo, xevera geme ine biya.
Hes ke bi kokım ıy xo de kaykeno.
Heştir ımu j la u laşer şi.
Hewn ison vsani nino.
Hewn xo, hewn awreşiyo( hargoşiyo).
Hewn xo zur qesey meke, dıdan pexamberi dezen.
Heyvano ke pey xo khul bi, qılancıke kotra yena zoneno.
Hirrayis osteri, phoştiya gay nrira wo.
Hir xo ame şi.
Hona
boa sıt fekra yena.
Hona oster ( astor ) ngureto, nalu ceno ( geno )
Honde ke ma va, tuk ame zon maro.
Honde kutiki qımet xo ino.
Honde xode pil mebe (meve).
Hot mıluzu gureto zu herera, besenkerdo barker vato: "Ax bkşiye ax".
Hurdine piya sare nar
o ( sere) zu (yew) balisna.
Huska husk qemetiyo pıra.
Hı vato pırnıkera pero.

27 Gulane 2000

>>> peydı şo (to back)

 

 

Tarix nuşnaye ra-3

Dato Zeryan

Vatey mın o sıfte:
Zazaki dı zon nuşte her endı khan n bo zi, fına zi tarix cı esto. Hme tarix zon nuşteyan bı şıir, ıstanık u bı drana dest p keno. B ny, qedemey do bin zi nuştey diniy. Zerdeşt bı Zend-Avsta, Asuri bı qanun Hamurabi u Enima Edş a, Smeri bı Gılgamş a, Greki (Yunani) bı Odyessen a, rebi bı Qurn a, Yahudi bı Tewrat a zon x berd aver. Zaza
yan dı zi ıstanıki u şıiri biy pay sıftey merdıfani.

Kltr şaran dı, kltr nuşte b şık her wext cay do berz gino. Kltr nuştey dı Zazay her endı peydı mend zi na b şık gırdayeya lejan mabn rocawan (ortadoğu) i ya gırdaye yo. Politika
y Alexander o Gırd, Atila, Huna, raniya, slamiyet u Tırkana gırdaye yo. fiar kı lejan ra dur vınderd, n kewt lejan miyan boy do hera u pak anto cigeran x. Na semed ra zi kltr x y nuşte aver berdo. Politika dı kay leymıni biyo sebeb py mendenı. Na, wext ma yo newe dı zi, na politika da leymın rameno.

Namey Zazayan sıfte Tewrat dı ravreno. Dıma letey seran dı, yan zi seseran dı fın-fın vineno. No bı tip rebiya u bı tip latiniy Awrupi ya vıcno ma ver. B şık o kı wext ma
y modern dı, Zazaki ser dı zaf grweya yo, ju zi Malmısanıj o.

Nuştey Malmısanıj i sıfte wendox Zazay pserokda Kırdan Trj i dı diy. Malmısanıj mesul nuştey Zazaki yo u zaf nuş kı wuca dı vıcyay ciy. No i wexte ma y modern dı gam do zaf qıym
et u ri pakeya Zazayan o. ı wext mı nuş Malmısanıj i 1979 ra hta nıka dana p veri, kewna şok. Nuştox, kolox u zonzaney Zaza Malmısanıj gami py dı eşto u n şiyo aver. Qand ıi? Bewn, Tirj dı Malmısanıj o ax ıi nuşto u ewro o yo se vano;

Na, s
enin zon u tarix zanoxeya?

Trj, hjmar: 1, Sal: 1979, Per 1 - Txıstıni (Tyestey)

-Zazaki dır vatey verinan......P.49
-Zazaki (Dımılki)-Tırki (Ferhengok-Qısebend)......P.56
Malmısanıj, amor a Trj i ju ra hta peyni vano; Zaza. Na amor a Tirj i dı Mamısanıj i name y bini panawo x ya. Zekı (Dewıj, M.Dewıj, Pankisar Zerteng, Mehmet Piran, M.Piran, Roşan Bariek, Mehmet Malmısanıj u..b)

Tirj, hjmar: 2, Sal: 1980, Per 1 - Txıstıni (Tyestey)

-Raberi (Vervate)......P.3
-ıbenok Zazaki......P.63
-Zazaki (Dımıli) - Tırki......P.72
O iy kı qand mı u qand wendoxan ma y erciyaye mhim P.3 dı ro.
P.3 dı Malmısanıj bı Kırdki u Zazaki ıi nuşna wo; Nuşte senin ameyo nuştış wuni neql tiya kena. Alfabe y n vırnena.

Bı Kırdki

Me ı bersiv
anin;

1
- Her weki dı nav bajarvani-yn pık de jı tr nezaniya zman dıhat axaftın, Kurdi bı ten ne zman axaftına rojane, ya mala qehwa ne. L, tevi van ande pişeyi ye ji.

2- Bı Kurdi nıvisandın ne kareki gelek dıjwar e; bı xwe l danin, ser şan cadandın, gelek hsa ye.
3- Bo afırandına hılberinn and pişeyi, Kurdi ne zmaneki teng e, bı eksa v ditın trkır fereh balpal e.

Bı Zazaki

Ma ı bersıvi ardim;

1- heze kı burjuwaziy werdi mıyan dır - semed zıwan weş n zanayişi ra - vajno, Kırdki zıwan qıssey kerdışi kyan qehwan nı yo. La nıyan reydı zıwan nuştışi, zıwan ande pişeyi yo zi.

2- Kırdki nuştış, kareki gellek dıjwar nıyo, eleqedar bıyayış u sero vınderdış gellek asan o.

3- Qand vıraştış hılberiyan ande u pışeyi, Kırdki xwı ra zwanoteng niyo zıwank herr hera o.


Edo hme nuşi neql tiya n kera. Cay kı bı kırdaskiya "Kurd" ameyo nuştış, Zazakiya cı dı "Kırd" ameyo nuştış. Ny zi zane Malmısanıj nuşto.
Fına ze amora Tirj 1, dıdı dı zi qısebend Zazaki esto. P.72 Zazaki (Dımıli) - Tırki

Tirj, hjmar: 3, sal: 1980, Per 1 - Txıstıni (Tyestey)

- Zazakiy Ezıigani Dıyarbekır......P.7
- 1960'dı Zazaki......P.38

P.7 "...ıqas kı yew zarawa bo zi, Zazaki miyan dı beyntar fekan dı ferq zaf ra tayi est. zanayişb ma hetı fek Ezirgani, fek Drsımi miyan dı yew şax o. Yani fek Ezırgan zi fek Drsımi sero hesebno. beno kı Zazakiy Ezırgani zi xwı miyan dı ca ra ca yewbınan n tepışo..." Nuşte bı no şekle dom keno;

"...Dıyarbekır dır, Hni, Piran, Gol,
rmgı, fionkuş (ngş), Qulp, Lıji, Hezan, dır Zazaki qıssey beno. Tayi şar Farqini (Sılivan) Hezroy zi Zazaki qıssey ken. Niy cayan hemıni dır qıssey vatey Zazakiy Swreg Gerger (Adıyaman) i yo. Ow qıssey ni cayan, ay binan ra vişr Zazakiy Drsımi ser şen..." Malmısanıj bı no vatenan x ra mırd n beno u wuni nuşneno;

"...Ewro ra pey, ma wazenim kı
Zazakiyê cayan binan -ey Drsımi, ey Bedlis (Mutki) i, ey Qozlıx (Kozluk) i, -Tirjı dır dıdim zanayiş u fahm kerdış. Labr kes tena n eşkeno niyan biyaro ca. Piyayey, qand heme iy bes a weş a..."

Malmısanıj
P.38 ra héta P.40 bı nuş x y "1960'dı Zazaki" ser nuşna yo.

Per Tirji dı hme sernuşi nuştey bı hrf werdi siyay do qelaw ameyo nuştış. ı qderto se P.38 sernuş nuşte hem bı hrf gırd u hem zi bı siyay do qelaw nuşnaye yo "1960'DI ZAZAK" na jest piskolojiy Malmısanıj (Roşan Bariek) zi mısneno kı no nuştox ma vatey ZAZAKI ra zaf hz kerdo. (bıra ewt fam mekı, his to y Zazatey, to r vşi n vinena. Gerek hme Zazaya
n dı na his ca bigiro). Mabn hzan dı Malmısanıj tenya name y Zazaki nuşna yo. "...ngılızki Zazaki end qussey est..."

"...Ow ni rıpperi qıssey Zazaki - Ingilizki/Tırki ma na kovarı ra gırewtim..."
"...Barey Kırdkiy Zazaki dı na eleqedareya..."
"...Na nıwıştey nuştoxi, ıqas kı kılm kemane bıbo zi, zanayiş b ma hetı Zazakiyo nuştewo en vern o. Ey dıdını zi welatan Rojawan Awropa dı ap biyo u Zazaki dawo şınasnayış. Niy sebeban ra, ma vanim qey erjeno kı kes sero vındero..."

Per 41 Malmısa
nıj kıtab nuştox ngiliz Dr.Sandwith "On a Zaza vocabulary Read" ra qısey Zazaki u Ingilizki veto u Tirj dı veto.

Per 49 dı fına Malmısanıj bı namey x y Dewıj "ıbenok Zazaki" arkerdo.

Per 60 dı "Ferhengok (qısebend) bı Kurdi-Tırki" u P.66

dı "F
rehengok (qısebend) Zazaki-Tırki" Heger Zazaki Kırdki yo se, qand ıi dıdı qısebend? Qısebend Zazaki u Kırdki. Istank Malmısanıj tiya dı n qedno.

Tirj, hjmar: 4, Sal: 1981, Per 1 - Txıstıni (Tyestey)

-Zazaki dır Pronav (zamir)......P.54

- Jı
Malmısanıj Helbetn Zazaki......P.59-64

- Zazaki dır Vatey Verinan......P.68

- Ferhengok (qısebend) Zazaki- Tırki......88

Per 54 "Zazaki Dır Pronav (zamir)"

"...
Pronavê Kesi

Zazaki dır pronav kesi, bı eleqedareya xwı lkeran ow hevok (cmle) dı cay xwı (fonksiyon xwı) reyra bedeln.

a) Zazaki dır yew grup pronav kesi niy e:

*Yekejmar **Pırejmar

Ez-Ma
Tı-Sıma

neri: aw, ay, we, o, yu(yo)ê, yê(yi), ayi(ayê)

mayki: a, ya, aya

Kırdasi dır nerey u maykeya pronav kesiy hirını (ykejmar) yew a...."

Zeyd amoran Tirji bini ya na amor dı zi qısebend esto u b ny end şıir Malmısanıj zi tede dı ca gino.

Dıma cuntay faşist 12 elun/kerge 1980 ya, Malmısanıj (Pankisar Zerteng M.Brindar, Dewıj u..b) zi merdıman siyasiyan binan ray Awrupa tepşeno u şıno Swd/Isve beno macır do politik (siyasi). Macır biyayen Malmısanıji verdı n beno dızi qela, bı ekıs Malmısanıj Awrupa dı nuşi nuşneno, embazan x y khani "ajan" ilan keno, yani bı vatey do kılım Malmısanj aver şıno u 1983 dı namey Zaza
ki bedılneno u keno Dumılki. Hêvi hêjmar 1 Ilon 1983 Per 65.

Zekı Malmısanıj zi zano, Zazaki dı "ı" Kırdi dı beno "" minak; "tı - t", "Dı(2) - D" zaney ma Dımıli kerdo Dmıli. La ema, Hvi hjmar: 3, sebat 1985 dı ewteya x fam kerdo (yan zi merdım n zano, n bo kı Kırda ra dızya u va; "-La de bes şıma wo, şıma ma r hzar namey di. Ma Zazay Zaza." N Malmısanıj iy do wuni ewt n vano u n kewno darax da ajaney) Per 114 dı Dımıli (Zazaki) nuşna yo. Hta nıka okey. Semed kı mıntıqa bol cayan Za
zay suniyan dı x r van; "Ma Dımıli y." Edebiyat Zazaki dı sefer Malmısnıji tiya dı n qedno.

Berbang, hêjmar: 4-5, sal: 1989 (57-58) dı, J.EsparMalmısanıji ya reportaj vırazeno. Bı tayn vırnayışa yni na reportaj pserok Welat dı vıcno.

*Yekejmar: Juwr, jukın
**Pırejmar: Bolr, bolkr, zafr

Welat, hêjmar: 3 sal:1992 (26.06.1992), per 6 i dı vıcno. Qand ıi mı ny nuşna. fiıma do vac: "-Heger merdım bıwazo se, merdım şeno hme pserokan dı nuş x veco. Raşto. Koti dı merdım bı wazo, wuca dı merdım nuş x veceno. O iy kı edo bıda p ver noyo; -Senin fın dı merdım şeno name y şar bı vırno u senin merdım no heqi x dı vineno. Reportaj kı Berbang i dı vıcya yo dı(2) name ano kar Zaza-Dımıli.
J.Espar Berbamng i dı her pers x dı van
o: -Zaza. Zıwan Zazaki...Dri Zazaki...Ze nuştox Zaza tı ı fıkırn? Malmısnıj zi vano: -Dımıli. Zıwan Dımılki...Dri Dımılki...Ze nuştox Zaza ez wuni fıkırna...
Nıka do ma do şır tarix u peran Berbang i.

Berbang Per 36

Berbang (J.Espar):
axo kı lehçedê Zazaki ser o xebetêni kê kom babet zehmetey yeni?
Malmısanıj: Van "devi ra vato mıl (viyey) to ewt o, devi vato krey mı raşto kı?" xebata Dımılki zi fık enahewa wo...
a) Ver heme i haya ma şiweyan Dımılkiyan hemini ra ına?...
Berbang: Kê şen vaci eyru (eyro) hetey imla ra problem lehey Zazaki qediyayi? Eke esti, komdar i?
Malmısanıj: Ver verkan ganı ma xo viran ker kı Dımılki zaf nameya nuştış. Kes kı bı Dımılki ewro zaf zaf tay...

Berbang, Per 37

Berbang: Gramerê Zazaki eyru
heme hewayan ra analiz biyo? Xebat kı nono ware dı bi, tı şni ma ri behs bık

>>> peydı şo (to back)

 

 

Zew Welatsınasyoxi ra...

Ambaz ercıyayey, Ambaz hewli!

Pserok ZazaPress i kewt mı dest. Ez zaf biya sa. Zerri wast kı ZazaPress dıha wes bıvızyo. Dmek sıma dest ra henday yeno, boka sıma ney wesri vez. Neka sıma xeyl mesref kerdo hıma mıyan qapaxd veri u peyniya qapaxer nwaneyeno. Ekı sıma iy vezen wa wesbıwanyo xokava mesrefmeker ew ıy kı nwaneyen zaf mıhimi. Fına zi ez vana dest sıma wesib berxda
r b.. Sıma namey roza u menga nusnay ew sımay van gerek ma n nama newa tepya bıyarım kar. Ez ney ewt vinena ıkı n namey pro rast nıy. gerek sıma na qunc dı n nama mınaqase kerdend una nbeno. Hırg mentiqed babet namey est. Ez vana mı rasto, tı van mı rasto. No ıyndo wes niyo. gerek ma prın ardım pser u ew qısay werrti bıvinım u ew newa tepya pro pıya bıyarımkar. ıle, awdar, gulan temam. Hıma bini temam nıy. Mengda şubati r kışta ma dı van; heftan ıkı menga heftana. Ez nay zi rast nvinena. ımkızafina zazaya hefti r van heşte. Coyra heften nbenu. Kışta oleg u Drsimi na mengr van Gucig ney ez rast vinena.

Ez hend derg nkera xeyl pseroki vızyay kesi n namar are ndi. Wa n kari zi ZazaPress bıyaro ca u son bıdo
cı una tayn vaz zıknabut tanizi van pir wıni nbeno. Ez vana; Ocak ıle, şubat gucig, mart awdar, nisan lizan, mayıs glan, haziran... temuz... ağustos... eyll kerge, ekim... kasım... aralık gaxan bo. Rozi dıseme, hirseme, aharseme, panseme, yene, bahdê yene (paşine), seme, seme (bazar). Kır ma dı ıniyo. No Yunanki ra yeno. Yeni r kısta ma dı zaf Zazay van; ne. Hıma tayni zi van; yne. Hıma Zazay cor yani Zazay Zımi van; yene. Coyra yene dıha rasto. Mengan dı Zazay pro van; payızo vrn, werrti, peyn, amnano vern, werrti, peyn. Hıma gere kı ma zew name dı vazım xora newe keso n nama hend Zazaki nvano. Zafina Tırkiya van. Coyra ma sem nekana nama rze kem no fıkr mıno. Ew sıma caelamat nıy fıkr mı qebul ker. Ekı ma zek ezo vana; nkemse hırg cana veng yeno. wexta ma bı xo destiya zıwan xo hermınem u vıra dem yan tayn ambaziye xora Zazaki hermınen. Ver ma vat "teyestey" ambazi est van "tedei". Ma vat "Pserok" neka y ina van. Haybık hırg mentiqe dı zi hım van; teyestey, hım zi van; tedey. Wırdi na zi rasti. Ez vana teyestey ame bı ronışten tedey r luzım ınyo. ambaziy hırg i una ken tmiyan, tayni van; "y" herfi trkiya. Herunda "y" dı "i" gırweynen. Haybıkı Zazaki dı "y" zaf mıhima. tayni zi van "ı" tırkira ameyo. yan herkeso iy vano. Ez kı zana herf dınyay pro zewi zıwana prındı est na herf uzara yena, a tiyara yena peki ko herfa Zaza ki hewna may newe nusnen. Ez vana; no mınaqaşeyo wes nıya. No mınaqaseyo unayın ma erzeno peydı. Ambazno ZazaPress do serr dı end amori bıvızyo. Sıma bınusn wes beno. Boka homa quwet bıdo sıma, ekı sıma n pseroki ravey ber.

>>> peydı şo (to back)

 

 

Yara Mı

Kamal Astare


Şia ware pire,
asmen pak u zelalo.
Şio zerr xeyme,
zerre tıng u tario.
Şio diar dewe,
boston gl u fidano.
Şio zerr boni,
yara x fetelio.
Kam ra ke mı pers kerd,
vat ke: Pi x ndano!
Yar, yar, yara mı!

Wusar ama dewe,
dorme bi bi k'ewe.
Roce reşte sewe,
ktık kerd hewe hewe.
X r teyna fetelio,
hata lete sewe.
Yara mı kota mı vir,
zerr mı adıro u kılle.
Mı va 'Haq
pilo, tene vınde'
Hata fecir meşte:
Yar, yar, yara mı!

Cerio erexio,
hire mı cı r sono.
Mı rei şe kerd ke,
dest de qab u qacaxo.
Mı vat: deşt x dest mı de,
tene lew lewun tuy sirenu ra ni!
Vat ke: Mı zerra x verda ra tu,
xer x tene lew mı ra
ne!
Mı vat: Şime şia viale,
Vat ke: ta kes ino, ma nvineno.
Kutim vırara jubini,
Zerr ma tde pseno:
Yar, yar, yara mı!

Gülane 2000/Bonn




Bêbext


Mewld Diyarbekıri

Vanogey degır kır x bıker destd yan zıwan mawo Zazaki inkar bıker ogo bırs ig. Feqet bbexti bı en meland x tenya ben alikar (yaremeteyda) şamanistan. Ron son nand neyerand maw x. mrdeko bbext perın c kılmo. Dı xlami u koledark gawag caykde bıb u xlami helpırık jobini bıb a gaw koledar qezenc keno.

Ş
ehido qedır gıran vano; "-Wa mar u mışki, dupışki wa can mı bor, wa ng ez pisk bıvini". Şehid Salih Beg Hni dı şıirkda x de ewna vano; "-Eger maw qewet ra bıkerın ma qewet x wog zf bbılt niyo dı jobini de xerc bıkerın a game vergog Homay ra, xü ra ikekdo ewnayin wazeno". Go o verg ma wurdemineyeke bıbıln. ıwog kori Homay ra waştıb ım kıb, Homay dawo dı ımi! Zırarog şamanistan dawa islamiw, Ariyan, Zazan, raniw u dınyaw hisabiw kıtabi niya. Qand co, gerek ma proy insanan dınya nyar şamanist Tırkan b. Eyro ihtiyac (pwistey) bı hemkari, het jobini kerdışd Ariyan prıne esta. Yan ihtiyac bı nızdik bıyayişd xerbi u şerqi ariyan zfri ihtiyaci bı nızdık biyayişd rani-Hindistani u esta.

Qıta Afriqa, Rusya, in, Dınya qer
asiya reban, Awa latin en hergu jo fen xızinekdag bı hivida keşfkerdışd xwa. Yan itifaq dini, ırqi, go dı en srd 21'oyde rawer kur. Wextog rewş ewnakiyo magrora wesbı miqro şar bı şar itifaqk dı merekezd cinede ırq, milet, din yayk esas xeyri u feydi esto ogo bıb mıhimi. Enarey dı şar miqroy de dı parey qıek lac datan (apan) yan ırq cinew, bı lewi u sniya Zazay miletiy. Menftiy cineyeke yniy. Gerek en jobini zf nazik bigir. Ng fen bbextan ver bınış jobini seru dıb mari cıra bıker hetyaka mariw mrdeki mualima, mrdek dım mari cırakena, marike dano dılacd mrdekidew. Lac c mıreno. Matakb azadida x y. Tı qewet xrci Zazayiney ma, azadida ma sera ınyo. heri ıwog yayke qewmok vernida azadida made bendan vıraz o x ra zano degır maw r xeyr niyo. Deya ogo na dwada destd mado berad yayke de. Mergdo bı şanu şeref 100 hezar rey başo. Bı fen Zazayine, ser x neyari werde, Zazaya veridı ewt ker. X ra degır ma bırı say xoritida mnada şehidi, a gaw rewş may eyroy aya bı newaykdo binbay. Waşten, ogo Zazay bırs mnada kelima de ŞEHD.

 

>>> peydı şo (to back)