Zazay biyê merezdê pizedê şıma

Editor/Faruk İremet

Amora ZazaPressi ya jondesi (11) fına bı rengandê xü ya şarê welatê ma ana pêser. Amorda sıfteyênırayo kı na waştena ma bi. Yani Zazayê ma ZazaPress dı yan zi juna pêseroka Zazaki dı birê pêser u paşti bıdê pê. Zazayê ma bı zıwadê xü ya şarê (milleta). Çınayê cı kamcin rengı beno wa bıbo ferq nêkeno. Çınay u rengi şenê sur, siya, yaşıl (zergu), zerd yan zi sıpe bê. Mühimeya cı naya kı ma şarê, şarê do xüserê.

Zıwanê pêserokda Zazapressi Zazakiyo. Edebiyat, politika, şiir, dêr, pêhuwatey, leqmatik (pedevetey, bulmacay) u ıstanıki bı zıwandê ma yê şiriniya tey yenê nuşnayenı u o bı inana yeno xemılnayenı. Bol embazê Zazay paşti danê ma u Zazapressi rê wahêr vıjênê. Bı xeyrdê ê embazana ewro ma xü payan sero vınderdê. Amor ju ra héta amor 4-5 ma bulıki (saqandê xüser) şiyê. Ewro ma werıştê lıngandê xü ser u ma yê raya xü ramenê. ZazaPress ewro biyo qürüm. ZazaPress ewro wahêrê misyoniyo. No misyono kı ma gıroto xü doşi, qandê demokrasiyo, qandê héqdê şardê Zazayan o. Zazayê ma çend avêr şırê u çend ZazaPress vılla bo, hendı ırqçiyan, şowenistan u inkarciyan xint u har keno. Merdımê inkarci, ırqçi u şowenisti çendı har bê u birê ma ser, na ju mısnenakı u aseno kı ma estê, ma xüseroyê u ma yê sereyê bolınan meşqul kenê, tewnenê, inan pırên ra vejenê u xint kenê. Ma tım dı hewndê inan dı rê u hewnanê inan remnenê. Qandê coy ê bı namedê ma ya rakewnê, bı namedê ma ya werzenê. Wıni aseno bê ma nêşenê bıcüwê u heyat bıkerê. Ma hem ê merdıman rê biyê ilacê zeri u hem zi zerida inan dı biyê külomerxür. Ma, ma sekerê? Ma şenê teniya nay inan rê vacê: "Homa şifayê xêyri bıdo şıma".

Dı na amorda ma ya jondesi dı zi heme rengê welatê ma ameyê pêser u xemılnayenı. Perandê amorda ma dı Ali Himmet Da¤ xü ra béhs keno. Muska ra Íbrahim Do¤an fekê şiiri akerdo u bı zeri ra qireno. Mewlüdê Diyarbekıri fına şemşêr gıroto xü dest u peran sera geyreno, Koyo Berz zey namedê xü biyo koyo berz u bı şiirdê xü ya kameyê Zazayan ano zıwan, Roşan Hayıg biyo rengê tarix u kültürê ma. Na amorda ma dı çend nameyê newey estê, ze Ferhat Pak u Egit Eskarıj. Ferhat Pak serdemê Zazayan Ebubekiri ano xü viri u wazeno peranê ma dı biyaro virdê şardê ma. Egit zi bı namedê xü ya kewno perandê ZazaPressi ser u nuştan rê beno rengê da newê Zerweş fına biyo melhemê dırbetan u xü sıwano perandê ZazaPressi. Gagan peranê Avestay resneno ZazaPressi.

Nê rengi, nê qelemi, nê qısey héme ê nuştoxandê Zazaciyanê. Na raştey biyo merezê pizedê şowenistan.

Bıhüwa yan zi bıberma

Faruk İremet

Mesela mı do derg nêbo. Çiyê kı ez wazena vaca ez do ey kılm tepşa. Nuşteyê dergi merdımi édıznené. O kı nustandê dergan ra édızêno jew zi ez a. Labıré se kena nêşena nuştané xü kılm tepéşa. Qandê kı nê çi weş zana, fına zi edo nuştey xo bı osteyinda (usta) edebiya bıda meqesi ver u kılmkera.

E, mesela ıstanıkda mı macaraya ê çend seatandê qehwexaniya. Qehremanê meselada mı jew Kırd(as) u jew zi Zazayo (yani ez a). Rojan ra roja jewşemêya (kıre o). Bı xeyrdê rocda şemê (sıft) mı édızyayena gürweynayenda xo ya héfteyê xü sera eştı bi u mı hewnê do weş zi gırotbı. A rocı keye ra vıcıyaya şiya çarşıdê sukı. Mebetê mı qandê kı cayê do weşdı roşa, xezeteyê a rocı bıwana u dı o mabên dı zi qehweyê bışıma. Vanê ya "hésabê kesê çarşi u ê keyi pê nêtepşeno". Mı xezetey xü xezeteci ra gırot u vıcıyaya qatê qahwexaniyê dıdını. Qedehê awı u fincanê qehwe xü rê gırot u ez şiya masayê do veng dı ronışta. Mı perê xezetedê xü akerdi u dest bı wendenıda cı kerd. Dı o mabêndı mı hım xezetê xü wend, hım dı fırti dayê qaxwedê xü ro u hım zi cıxarey xü yo kı mı tıtundê Alduşi ra (Gergera) pışt bı ey ra zi çend küfi ant xü zeri. Ez tam resa biya kêfdê alemdê a rojı mı hend ferq kerd jewo nezdi masada mı beno. Mı serey xü xetan sera werzana (hewana) u ez wınyaya. Wınyaya, labırê mı bahdo xü pize dı va; "nalet (lanet) bo, qandê çıçi ez wınyaya (weynaya)" Qandê kı, merdımo kı bı seranayo élaqa mı cı dı çınêbı ameyê vera masedê mı. Şıma bızanê wextê xü dı ma embazê (hevalê) pê bi. Selamı dê mı, mı selama cı gırotı u mı ra pers kerd va; "-Tı tenyayê?" Mı va; "-E.". Şi xü rê fincanê qehwe gırot u ame mı hetı ronışt. Ma hal u xatırê pê pers kerd. Ma Afganistan ra kewti emperyalizım u sosyalizım ra vıcıyay. Dıma mesele amê küwê meselada Zazayan (Zazaciyan). Héyatê xü dı sıfte mı emperyalizımê dınya ya emperyalizımê Zazaya bı xetêciyê bındestey fam kerd.
-"Heval" tı zanê Zazay bı emperyalizıma piya gürweyenê u pêbestey (birlik) vırazenê. Bı na raya pêbesteyina wazenê Kürdistani parçe kerê. Na taqtik, taqtikê politiqayê ê emperyalizımi qandê ortadoğu yo. Yani parçe kı u vıni kı. Şaş biya. Ez şaş nêbiyayê mı cıra persi zi pers nêkerdê. mı va:
-Senin mı fam nêkerd? Ey va:
-Bew "heval", rayo mı jew Zazayê di, va kı "-Ma Zazayê u Kırd niyê."
Mı zi va qey kı "heval" zano ez Zazaya. Hülkê nê laceki hera bı. Hıma çımê xü gırot , fekê xü akerd u kewt qısey. Mı fahm kerd kı laceko nêzano ez Zazaya, qandê coy zi mı çiyê nê va u paşti dê, cı da qesekerdenı ka do se vajo se nêvajo. Seni mı paşti dê cı u ez cı rê paşti vıjiyaya "heval" zey vılıkda kuya abiya u çıçi cı zeri dı, çıçi cı pize dı est bı vırêciya. Qısey xü ramıti u una va:
-O Zaza esto ya, ê kı Awrupa dı Genelkurmay Başkanlıxi ra destek gênê inan ra jew zi o yo. Héta bı yaremeteyda Genelkurmay Başkanlığiya o kıtab u pêseroki veceno.
O embazo kı " ê dewrımci hevali" béhsê cı kerdê, mı o weş sınasnayê. Fına zi mı fekê xü tepışt u çiyê nê va. Mı pers kerd u va:
- Nê yaw? Wuni aseno xeberê to nê çiyan ra esto u tı nê çiyan weş zanê.
-Wuniyo "heval" kolonyalizmê Türkiye, ABD (PWA) u emperyalizımê Awrupa hemeyê destek danê Zazayan.
-Nê yaw? Peki dernegê nê Zazayan tiya dı esto?
-Nêzana. La dernegê Kırd(as)a zaf o.
-Türkiye dı?
-Nê nê Awrupa dı.
-Amariqa dı zi esto?
-Esto "heval" héta Washington (Waşinton) dı.
-‹ngiltere dı zi esto?
-Wuca dı zi esto.
-Peki tı zanê Awrupa dı nê dernegi dewletandê Awrupa ra perey gênê?
-....
Wuni aseyê kı goşê "hevali" mı sero nêbi u ey fahm nêkerdê kı ez do persê xü bera koti u bıresna kamci ca? Ey xü rê qıseyê xü ramıti. M‹T ra dekewt, kolonyalizım, emperyalizım besê cı nêkerd, nofın nêwerışt u nêva "-Zazayê bı istiqbaratê ‹srailiya gürweyenê" Sero zi sanki çiyê do newe keşıf kerdo, wıni dest bı teoriyandê xü kerd. O wext cınê mı amey mı sere, muyê seredê mı bi zey zulida mariya u werışti pay. Qısa mı mı fekdı mı kerd vaca; "-Tı xintê la". O wext hıma "Heval'i" istixbarat ra fek verada u nofın ravêrd juna mesele ser u va:
-"Heval" tı şınê Türkiye?
-Nê.
-Qandê çıçi?
-Mı éskereya xü nêkerda?
-Zéhmet niyo "heval" 15 hézari marki tı danê mesela to ya éskerey nêmanena.
-Wuni!! Hımmm? La...
-La-ma çıniyo. 15 hézar markê xü bıdı, éskereya xü bıkı u şo Türkiye bê. Qandê çıçi tı xü tiyanan dı méhkum kenê? Verê ney çıhar seri mı 10 hézari markê xü da éskereya xü kerdı. Nê çend seran miyan dı zi mı bol érd herina.
-Yani to perey day u to éskereya xü kerdı?
-Mı teniya eskerey nêkerdı. Bê mı zaf hevali Awrupa ra amebi, ma piya éskereya xü kerdı.

Sereyê mı doş bı, aqılê mı şı, zeri u pizey mı bı têmiyan u mı kerd bıvırêca. Cıxarayê mı, mı destı hewna şıbı u qéhweyê mı bıbı honık. Seredê mı dı persê bêcewab u ez bü xü zi zey héyaletiya wınyaya ridê "hevaldê xüyê nurıni ra".
Hevalê mı qısey xü una ramıti u va:
-Bew to rê jew xatırayê xü yê éskerey vaca. Tiya ra ma jew temsilcidê héreketê ma yê Awrupaya piya şibi. Nê felan şexısiya piya ma perey dayê çawuşan, çawışan ma rê raqi ardê u ma bı inana piya xo rê şımıtê.

Felan teğmen, felan çawuş, felan asteğmen, felan keynek, felan bar u felan felan nêqedya. Labırê mezg mı sere dı nêmend u qediyay. Hetan kı cınê mı nêleqayê u mı nêleqnaya, verê werıştenı mı cıra persa bahdoyênı pers kedı. -Ban u érdi to koti dı gırotê?
-Dewa xü dı, dewanê embıryanan dı u dewandê binan dı mı zaf érd u bani herinay u merdımê ma heme şi tey ca bi.
-Senin bı ê wahêrnê ê dew u banan ê dew u banê xü roti şıma?.
-Dewıjan hemını bar kerd bı sukandê gırdan. Xora veri zi nê dew u bani heme vengi bi.
-Çırê qıran kewt bi dewan, nêweşey est bi?
-Nê, nê, zafê nê dewıjan wextê serhildanı dı nê dewandê xü ra koç kerd bı. "heval". Felakatê kı Kırd tey cüwayo dınya dı cana dı emsalê cı çıniyo "heval". Kes nê cüwa...

Derdê "heval" zeriyê mı tewna u qandê coy zi élaqayê Zazayan bı "emperyalistan, kolonyalistan, yahudiyan, M‹T u Genelkurmay Başkanlıği" "heval'i" dı seni sere leqnayenê vıraziyaya mı fahm kerd. Qandê coy ez werışta xoser mı masa sera cıxarayê xü gırot verda xü tunıkı, xezeteyê xü gırot verda çantedê xü, kürsiyê xü yê sero ronıştenı kütê bındê masi kerd u cı ra xatırê xü waşt u ez kewta ray şiya. Ema mı vatena xoya bahdoyênı zi kemi nêkerdı u va:
-"Heval" ez zi Zazaya. O embazo kı ti yê vanê, ez bı eya u ma piya gürweyênê. Homa ra qandê to posena (ümid kena) kı, no belay Zazayan, no namey Zazayan hewnanê to nêremno, nêxerpıno u tı weş weş zey Heşana rakewê.

Ewro mı kültürê xü yê siyasi, kültürê do newe qezenc kerd u newe ra mı emperyalizım, kolomyalizım, Afganistan fam kerd. Bı no famdê xü ya mı xü resna diyarkewtoxandê (merdifanandê) Metroy!...

Hera u ju biyayenda Awrupa
senin ame merhéleyê ewro

Açarnayox: Mazêr/Faruk İremet

Amor 8 ra...

1992
18 awdar
Finlandiya wazeno bıbo ézayê JBA (EU).
25 awdar
Norweç wazeno bıbo ézayê JBA.
2 gülan
Portekiz dı suka Porto dı JBA yenê pêser u EEC (European Economic Commission) imza beno.
2 héziran
Şarê Danimarka qandê pêser ameyenda Maastricht şıno referandum u şarê Danimarka vano nê.
20 héziran
Şarê ‹rlanda qandê pêser ameyenda Maastricht şıno referandum u şar referandum dı pêser ameyenda Maastricht vano ya.
20 Elun
Şarê Fransa qandê pêser ameyenda Maastricht şıno referandum u şar referandum dı pêser ameyenda Maastricht vano ya.
11-12 Kanun
Meclisê Awrupa (European Council) suka ‹skoçya Edinburgh dı yenê pêser.
1993
1 çıle
Bazarê miyanê Awrupa qandê héme ézayê welatanê Awrupa abêno.
18 gülan
Fına dıdını Danimarka şıno referandum qandê pêser ameyenda Maastricht. No fın şarê Danimarka qandê pêser ameyenda Maastricht vano ya.
1 payızê peyên (november)
Qanunê Maastricht kewno dewre.
1994
1 nısan
Macaristan wazeno bıbo ézayê JBA (EU).

O do bıramo...

Ebubekir ma xo vira nêkerd

Ferhat Pak

Verdê 11 ser 18.07.1991 dê, Ebubekir Pamukçu ma miyanra barkerd şı. Labrê sevday ey ma zerid zey dara çinayêri teze u kıho (kewe) mendo. Zerida Ebubekir'id eşqê şardê ZAZA u eşqê welat'tê Zazayan bi. Êkê tarixtê ma sero def u dolabi ronayê, kar u girweyayiştê Ebubekir'ra tersayê. Çık kardê Ebubekir'id raşteya millet'ta ma bi, çiyokı Ebubekir ardbı çıma ver: Şewq dayê, roşn dayê.

Ma şenê bê posayış vajê: Ebubekir raya ma Zazaya kerd zelal ew xortê, roşınberê Zazaya cesaretê xoya na rayda raştra şinê. Suruka (bayraq) serbesteya Zazaya hezaran desta vaydeyeno, qandê (serva) şardê xo, piyabestena xo gam bı gam benê ravêy. Êkê mara niyê nêşenê millet'ta marê rayberey bıkerê. Ma wazenê ê dostandê xora perskerê, şima qandê zıwan u millet'ta marê sekerdo? Bê nengi u iftiraya çiyinazi şıma nêkerdo. Labrê mayê temaşê kenê zıwandê Kırdasiya hırg meng kıtabi neşr benê, qezetey vijyenê. Kes nêşeno ma bıxapeyno, ewro'ra tepiya madê qandê zıwandê xo bıxeftiyê, çendkı ma destra ame madêvernêdê. Kam zıwandê marê wayirey kerdo, meselay Zazayan (Dimli, Dersim) ardo zıwan, ê xayiney u M‹T'eya itham biyê. Labrê merdımê kı ciyêkı zey Abdullah Cevdeti ömrê xo dewletirê xızmeta ravenayo inarê vanê: "Welatperwer" (Bewni kıtabê Kürt Milliyetçiliği ve Abdullah Cevdet). Kam çiçiyo, kamirê xızmet keno, efkarê umumi ney weş zano.

Gerek bê aqıleyzi ju sınorê cı bıbo. Labrê qurnazin miyand, fın fın bê aqıley zi beno. Sebebê ci oyokı merdımo kı ci het raştey çıniya, amacandê xorê qurnazeya bıreso. Çı fayde çiyokı ê vanê tede raştey u mısqali zere ilmi tava çiniyo. Qandê coy zi qurnazey u xintina ina kewno têtewr. Êkê qandê millet'ta ma fedekarêy kerdo, qet mado ina xo vira nê kerê. Şehidê ma Elişer, Şeyh Said, Seyid Rızay, Ehmedê Xasi, Dr.Şiwan, Necmettin Büyükkaya, Yılmaz Güney, Ebubekir Pamukçu ew ê bina vero hürmeta vındem u am xo viri, wa cayê ina Cennet bo. Waxta kı Ebubekir (Weli Xoca, Kendal) ma miyara abırya merdımêkı kar u gırwey cı fitne u botana ameyo peser, imarê bol weş bı, labrê o kef ina pize mend. Sinedê Millet'ta mara bol Ebubekiri vijyay. Ewro roşnberê ma qandê zıwandê ma bêvınderden u fedekareya gırweyenê. Zek şairi Alman Bertolt Brecht vano: "Ek ma nêşê koyandê berzana ravêrê, ma nêşenê bêrê erdê kıhoya (kewi) serzi. Rayakı Ebubekir marê akerd a ray roj bı roj bena zelal bena wayirê mıllet u welat'tê ma. Nê rojand ma wazenê tayn çiya sero vınderê êkê Ebubekiri ser qısey çewti vatê, ê merdımi kami bi ew kamiri xızmet kerdı? Ê merdımi qısandê xod samimi nê bi. Waxtakı pêserokandê ina artikel u şiiri nuşti, vatıştê inara "Welatperwer" bı. Bewnê pêseroktê ARMANC ilon 1986, cotmeh -86, qasım -86, amor 46-57. Şıma amor 46 şiiri Ebubekiri "Azad yoldaşın anısına" silahaha süs kerdo ju per sade şiirdê eyre abırnao. Vanê "Banê zurkerê veşayo kes emel nêkerdo". Roje sergovend Malmisanıj telefon mırê va; "Ebubekiro Zazakiya AYRE vejeno, ezo tersena tiyad (‹sveç) kes ey nê sılasneno haqdê cıd çiyê vajo". Waxta odo marê zor bo. Bahdo ma çiçi bıvinê "XUMXUMA KERAMETA CI DIMA". Tı nê vajê çiyokı ey zerira ravêreno ey vano. Raşteya cı çimhal kı Ebubekir dest eşt davadı Zazaya milli ew va; "Ma Ezirganra heta Semsur ju milletê". Waxta hewnê şıma hermiya u şıma bê vijdiyana bê adet u toreya ameyi cı ser. Ebubekir Kurdey bıkerde, şımado eyre nêvatê xayin yanzi ajan. Zıwan bê esteyo, kamci babet vaje tadêyeno. Ellayi sinenê vajê fikri şımao u fikri Kemalistan çı ferq esto? Şıma pero zi sınorciye, bê sınorê çiye zi dışmış nêbenê, va şımarê kefaret bo. Qıseyêda verina esta vanê: "Dewakı asena rayber lüzüm nêkeno". Gerek ma roşnber u welat sinayoxê Zaza (Dimli, Dersim) heta rayda belli kerê, miyabeyndê xod munaqaseyo bê faydera duri vınderê ew vernidê şöwenistan zey rêzil piya grêdiyê. Hırgkes wa nê çiya mezgdê xo zere kero. Reyayinda millet'da ma, sıfte odo quwet'dê ciya bıbo. Bê quwet'da xo nêşeno serbesteya xo bigiro. Eşkere mayê vanê: "Zıwandê marê serbestey" bê ney çiyê zi, ma het muteber niyo. Destê xo ma sera bancê ew ma sero sersi mekerê. Millet'ta bındest pêro bıray pey, êkê milleta miyand fitne u fesatey kenê Şöwenisti ew maşey ciyê. Güniya şara sero Politika vıraşten karê bındestan niyo. Hazarana Zaza, Kurd, Ermeni, Laz u êbini amey kışten ew surgün kerden. Ne kari pero destandê kolonyalistana ame vıraşten. Gerek ma bındesti Politikayo ercannêvırazi, paşti bidê pê ew omişey u bırayina xo zey rêzil piya giredê. E bırayê mayeki heqte mad rınd dışmiş nêbenê, ma fına destê ina tepşem u vam: "Bêrê qandê ma aqıl-selima dişmiş bı". Waxta şımado bıvinê mesela Zazaya heq u raştey vırazyo.

Ebubekiro ma virid, cayê cı gul u cennet miyand bo.

"Kılê xo to ra tırt"

Roportaj: Faruk İremet

Ez kar ra vıcyaya u şiya postaxane dı mı postayê xü gırot u şiya kêye. Postada mı dı tay çi welat ra, tay zi welatê Awrupa ra bi. Zerfan ra jewê cı tayın gıran bi. Wuni asayê kı mıyan dı kıtabı estı bi. Ez seni wınyaya serdê zerfi mı namey Asmêni sero nuşnaye di. O wext mı zana kı, Asmêni fına ZazaPressi rê çi rışto. Mı sıfte zerfê Asmêni akerd u zekı mı texmin kerd bı wıni vıciya. Miyan dı kıtabı estı bi. Yani kıtaba Ali Himmet Dağ'i. Bı namedê "mısaibê mı mase".
Çı çax kıtabê do newe kewno mı dest, hele hele a kıtabı kıtaba şiiriya se, kêfê mı zaf beno weş. Qandê kı ez bı xü zi şeher nuşnayenı ra zaf heskena. Mı kıtaba Ali Himmet ronê masadê mıtbaxi ser u şamiya mına kı şan ra mendıbi mı a kerdı germ u werdı. Labırê mı a şamıya xü écele ecele werdı u mı kıtaba Himmet'i gırotı xü dest u ez ravêrda salonı u qoltıxi sero mı pal da u çım eşt kıtabı. Şiiro kı mı sıfte wend kapaxdê peyni dı bı: 'kılê xo to ra tırt / amê gınê adırê zerre mı ra / "tı dızdê tıramıa" vat, zemani / rüyê mı çerexiya pukê tiji'. "Mı hımm" va u per per kıtab têfda. Perdê 67 an dı mı şeherna di. Mı fına va "hımmm" u xeyrdê a şiirı mı nefesê xü tepışt u cemedoxi (buzdolabi) ra şuşeyê şarabê Bulgari "Leo" akerd u a kıtabı bı nefesêna wendı u qedinê.
Ali Himmet cerrah u şiirê cı bı zıwanê Zazakiya ze leşter dırbet u külê zerida merdımi cadê cı ra cıkeno u pak keno. Rewnabı kı, şiir'i mı rê tamê şarabdê kıhani nêdabı. Ali Himmet'i tamê şarabdê nımıtedê seran da mı. Şiiro kı dı perdê 67 an dı bı, nameyê "qaytkerdena çımanê to":
qaytkerdena çımanê to ruta

zê vilıka verê usari, eke vare heliye
belekiye kühana deşta qelbi
ma hepsê zımıstani ra xelesinime ra
qaytkerdena çımanê to ruta
mı kena meğdurê eşqê to

Newe ez wazena heqê qısey kerdenı bıda şairdê ma yê Zazay Ali Himmet'i. Qandê kı o xü bı zıwandê xü yê leşteriya şıma rê xü taqdim kero.
Faruk Yakup: Ma bı xêr bıra Himmet, tı şene qandê wendoxandê ZazaPressi xü ma rê bıdê sınasnayenı?
Ali Himmet Dağ: Xêr be sılamet Bıra Faruk! Ez 10ê gulana 1962i, Gımgım (Varto) dewa Uskura Pila de amo dina. Ez hetani 15ine dewe de mendo. Ae ra tepia amo Kırıkkale. Mı Kırıkkale de lisa wende. Lisa ra tepia Estamol de şıyo mekteba pile: Marmara Íniversitesi Basın ve Halkla Ílişkiler. Serra 1991i de amo Hollanda. Ez nıka meslega "Sosyal Pedegocize" ser hetê ra xebetıno (gurino) hetê ra ki waneno. Ez zeweciyaiyo. jü ki lacê mı esto.

F.Y: Bıra Himmet, sêhêrê (sihir) sersida şiirandê to çıçiya? Birê (quyi) nê ilhami, nê zewq u nê zıwandê Zazakiyê ê alıman to rê koti ra yeno?
A.H.D: Ez wazeno ke cüabê na perse oncia ebe namê jü kılama xo bı di. "Zerria mı zonê ma de jü kılama". Eke zerria mordemı be xo kılame bo, hela hela zonê mae de, zamet werte ra darino we (hewa diyeno). Zerri (kılame) zê jü hucrawa. Bena letık (parçık), xo kena vıla; ebe na qeyde bena zêde. Bir o çımê kılamanê mı heskerdena. Na heskerdena ke zerri kena weiye. Heskerdene bıngê her çiya.
F.Y: Bıra Himmet, bı vinayışdê mı, şairê Zazayan zıwandê xü dı u hisanê xü zıwan ardenı dı zaf zéifiyê. To kamcin şairi wendi u kamcin şairan to sero vêşi tesir kerd?
A.H.D: Ez heni zaneno ke tek tek şaira ra serkewte kılamê Tırki ekseri mı de tesir kerdo. Ma gere xo vira mekerime ke mı verde ravêr Tırki de kılamı nıvısnay. Ez kılamanê Tırki ki, şairanê Tırka ki rınd nas keno. Tırki de en zaf kılamê Edip Canseveri o Murathan Mungani weşa mı şonê. Ancax tesiro gırs, kılamanê mı sera, şanıkanê ma ra êno. Ez hona ke doman biyo, nêweşê şanıkanê ma biyo. mı jü kılama xo de (hona taêna memıre) no heqiqet ard be zon. mı çım de "Sake" hostaê mına bênamıya. Ae ebe şanıka zerrê mınê domani de adırê kılama kerd we.
F.Y: Deza Himmet, rıhdê şairan dı tay zi eşqê müziki esto. Resmê peydê kıtabda to dı, to destı gitar esto. Elaqey to u müziki senino? Tı dêri kenê ya nêkenê, eger dêri kenê se besteyê nê dêrandê to tiyê, ya nê?
A.H.D: Müzik (veng - ritm) şiire de, kelıma de, rêzê kelıma de wedardiyo. şair uyo ke thalê (kabuk) kelıma şikino bışıkno. Ebe na qeyde zerrê (öz) kelima bıvejiyo meydan. Ez gitar dano pıro (cıneno). mı hetan nıka zaf aliya gitari diya. Müzik wertê mın o kılamanê mı de, wertê qelbê mın o qafika mı de purdê de quwetıno. Ez besta nêvırazeno.
F.Y: Bıra Himmet, ze kı bıra Asmêni zi dı verqısedê cı dı nuşna yo ;"-Jüyo ke qewm u dewanê Vartoy (Gımgımı) hetê Uskura zaneno, nae be rehetiye beli keno; tı vanê hona vıjêr uca ra veciyo." Bı raştey nê hisê kı bıra Asmên'i ardê zıwan, mı zi his kerdi. No çend seriyo tı ameyê Awrupa?
A.H.D: Ez na des o jü (jondes) serrio Hollanda dero. Fıkr o qelbê mı Uskura ra qe neveciya.
F.Y: Bıra, tı wendoxandê ZazaPressi rê, gencandê ma rê u şardê ma Zazayan rê çı vaten u mesajê to estê, u tı wazenê çıçi bıresnê şardê ma?
A.H.D: Her zon xo sera jü eşqo. Zonê ma Zazaki ki eşqê de xoriyo, eşqê de khano. Zonê ma rê wayir bıvejiyê. Gêncanê ma rê vatena mı nawa: "Waştı o waştiyanê xo ra zonê xo de kı vacê: Ez to ra hes keno!"
F.Y: Bıra Himmet, qandê roportaji zaf berxüdar bı u teşekür kena.
A.H.D: Ez teşekur keno. Wekalê silamo!

zê fitilê çıla vêşeno verba roji
zê şuşê lemboe şikino
eke bi vereşan
hao nıka ra biyo khal
porê xo zê awa sıji biyo sipê. (A.H.D)

Ez Zana

Íbrahim Doğan

Ez zana en pêyniyede
Rocê ez Ísveç ra şıra
Zerê hu istasonê tırênê de
Şentê mı küli mı destê
Emrê insani niyar o
Tayına rê kêf o, zewq o
Tayına rê ze mı beno derdê
Kam çı zano çı esto verniyamade.

Zere mı de rêna sewda welatê mı
Şente kınane mı şiir o kıtabê mı
Teyare deteze biya tiji roca mı
Ez zana en peyniyede
Rocê mutlaq ez na suk ra şına
Nadsib bıbo mı rê hardê bavo khlae mı

Qeçekê küçey

Baba Qef

Nêdanê xü ra çınayê hérirın
hergı roj
qeçekê küçey

nanê xü zeri ser
a roja tijın
adır kewno a zerida hérirın
a zeri ra çılkê adıri pereno
adırê zeri dı nımıte

sınasnaye vırar kenê
qeçekê küçey
inkarciyê vanê;
"-Qetlê zazaciyan hélalo".
serevde mekı
lome mekı
zerida mına bê güna
to serı adırê suran
héleynena
ageyrena bena koza eşqi
destandê qeçeki küçayan dı

Rewşenfıkrandê ma

Mewlüdê Diyarbekıri

Ínsanêkdo bıseredê xüwo tenê zéf mıhimo. Rabıta miyandê rewşenfıkrandê ma yayke rabıta miyandê milletda mawa ézizew milletandê dostan yayke milletêk dosti niyo héta rabıta miyandê mawo neyarideyke bıbë ogo zéf erciyayibê. Xısusên rabıta miyandê milletda ézizê Zaza u ırkê ari ogo gelek başbê. Doedê made Armeni, érebi, Aşuri, Keldani, dewleta Írani, Rus, Gürci u tay qewmêkdê bini estê. Kırmanc u Soran, maw ezê eyro têniyamdeyê feqet ımbaziya maw ine dı rıstımande xapênayişi sero amiya vıraştışi. Eyro ma awnenê 'alımêkdê Rusi name cê Minorski epey xebetyawo qabê roşnkerdışdê tarixdê Zazan yayke ayne raya éwuli qeyıdkerdışê zıwandê Zazaki terefdê Rusan ra biyo. (Eskerê Zazayêg dil gürotê Rusan bı Zazaki dayê xeberdayişiw zıwandê cinê qeyd kerdo hémike bı se seran verê rocda eyroy.) Kelima kılm kıne awa degır ma Zazay dı hewndê zımıstanideyê zeg tay heywanati estê zımıztani künê hewn. Hetag germê wesarike nêşkeno ine germıbkerê tevzê cine nêşıkêno. Germê amnaniyog peynida güulaniw héziranide yeo o germ hema bızorê héywanan keno heşyar. Ê ma dı peynida temuziw seredê tebaxideyke nêbenê heşyar. Heşyarê mayke ayri ayriyê dıbındê vırisikda sazmumanêkdê millide niyê hergu jo bı seredê xüwo. Hergu serera vengêk vecêno.
Kardê xü rê çınikê la kardê şarirê enê herandê heşerianê. Pil Homawo. Merdım ancax Homay rê serê keno nızm. Hebêg Xalekdê mın esto sere duyês aşmi karê cê owo dı kıştda Çemdê Şekırande şuwanti keno. Enarey insanêkdo bığireto. Mı 6-7 serê o hêdib zeg ez paramiya kê mı o dit. Mı di vındert vındert awna niyamdê çımandê mı raw bewna mı ra vat; "-Berxê mı xafıl kafıro". Uniyo xafıl kafıro. Ma Zazay eyro bengzerê ê çi benê zeg merdımêk cayêkde ogo bılxül pewcê la geyreno adır çınyo, adır vineno enarey fıraq çınyo degır tede şami pewcê. Fıraq vineno enarey aw çınya, aw ano enarey sol çınya, solı vineno enarey sehane çınya degır tede şami borê. Sehane vineno ayne awneno degır koçıke çınika. Hale mayke biyo bı o newa. Eger merdım bışki têdır bıweri, eger merdım jobini fambıkerê, eger merdımide goşêg vengê qelbiw wucdande merdımi rısnenê jobini bıbê. Eger dı merdımide ê çımêg bı hesretdê bıkeserdê, bı derd dê millete awnenêw ewnaki vinenê degır made ê çımi u goşi bıbê mago muwefequ mızafer bıbê. O ogo neyarê şeytani çıman beqikerêw bı haldê ma zernêweş bıbê. Xü ra mühim owog neyari merdımira bıqaqı jiw dosti şaybê. Eyro degır ma jobinira haydar bın ogo neyar geber bıbê. La eger ma hergu jo bıserdê xü bın ogo a gaw neyari keyfweş bena bı ma bı heme.

Íttifaq u Jobiyayış Zazay

Milletê fenê şarbiyayış vıcudêka, senin gava çımê merdımi, serê merdımi yayke pize merdımi beno jiw ézayê cani tüma. Êyk verê decenê, écız benê. Milletêka gereka ewnaki bê. Dı qewmêkde eger fıkrê millete çınibê a gaw a millete bıqastê mertebiyanik êyke nêbena. Hétanik milletêk nêşki qay azadi xü feda bıkerê a millete nêşkena azade bê. Azadi awa degır insan şehidu sehadeti fam bıkerêw bi dı dereceda xü fedayê millete, welati, tarixi, zoni (zıwani), kültüri medeniyetdê milletda xü. Zazayêkdê Sêwreke gelo Zazanê Dêrsimra çendı nezdiyo? Íne çende naskeno? Ínedır çendı ımbazini kerda? A enê çira vanê; "Ver bı milletbiyayişi şiyayış." Ma xü yanê Zazan çendeha naskenê?
Eka ez hébek rewşenfıkrê Zazan xiyal kena dı Ewrupa dewo hébek pêserokda (kovarokda) zıwandê Zazaki veceno. Ma vacên epey seran dı niyamdê taritide biyo. Nê wayır cırê bıbiyo. Nêke wey. Badê seran gawag milleta Zaza biya heşyarew ê ğiretkêşdê xü ra xeberdar biyaw cı ra héskerdow o manewi destek kerdo. Tırko şeytan hémen bı desisada êwêg verê joy o ğiretkêş naskerdo. Ïrtibatê Tırkdê o xırsızi u ê ê ehldê ğiretdê ma vırazenêw. Írtibatê Tırki hémen ê ehlê ğiretdê ma ayre kenê herê xü.

Pirika mı vatê; "-Laco, Tırk her bê mebê sıpar, pır bê sera nêravê (derbas mebê)!" Çınki xeyrê cê marê çıniko. Marê o xıro, marê o xırsızo. Ena rey ê ğiretkêşdê marê pêroyê beyran kena. A, tora vaci sendiqa, nime solciti, nime sosyo-toplum, kültür u seroyke vanê ğurbet, sıla hésreti bı eno neway ê ğiretkêşê mawog bı hézar zéhmeti rısawo cayêku çikêk Tırko o xırsız ogo ê cayi u ê çi bı wédandê pilan bıxerpnê. De gava ewnayine tatil, éreba ho ho ho de çı nêkano meydan. Eka dı diyardê kındalêkra gavag merdım siyêgdag dı cadê xü de dı érddaj merdım a si axe ra vecêw leyli kerê heri çik şıkeno a si dı ser acêrdo bıdê vındardışi. Eyro eger Tırki, Kırdi çık danê to gelo çırê danê to? Eger vızêri beyra torê gürotibi gelo çırê eyro pêroyê beyran torê akerdeyê?

Rewşenbirê Zazanêg Ewrupa dırê gerek irtibatê niyamdê Zazandê Ewrupa saxlem kerê u éhsanê Tırki-Kırdi red bıkerê. Yanê Ewrupara ni etya. Ewca bıxebeti qay rabıtadı niyamdê Zazan bıvırazi. Úulaman (Alacakaya) dê, Xarpetira Zazayêk dê ma bıb ê ka dı beşda Elektrik Mühendisi. Íra diploma gürota. feqet qabo ehlê ğiretib Tırki ewna neyarê cıbi. Belki 10 rey ameyê fêsadiya cê dı mı de kerda. Enarey enê serandê peyniyande wextog mı pêserokda N...... de nustê. Rocêk mı o di. Va nêza çendê deynê mı esto. Halê cı zéf pisıb. Enayray mı va; "-Ma jobini bıvine". Neyse 15 roci tede (tepa) şı mı wna o persê mı nêkeno. Têlefonê cı kêydê cı mı ımbaz ra gürot u ez şiya bar. degır kêdê niyo. Ow dı Zazayê Dêrsimi dı hetkdê manenê. Boyk mend oyke ame dı hébek Opeledewo. Cêp têlefoni mı awna degır biyo bangir mırê rışrawo. Béhsê ihalan u mehalandê burjuwandê Tırkan kerd. Mı awna o ımbazo kar nêmendo êhsanê Tırki o kerdo heru mendo.

Ey Zazay, Ey Zazay, Ey Zazay ez qürbanê şıma jar borê la êhsanê Tırki nêwerê. Ez qürbanê şıma bena, şıma bı Tırki ni xapênayişi. Tırk hérbê mebê sıpar, pırkê serader baş mebê

Ma wairê welat u itiqatme

Usxan Cemal

Korta surede bine ra ça
kalo sıpe de xo çüt bine pak
Jiara paçkınera paçê mırodi giredenê nika a Jiara maki vêsna
Bonê Bud'de nista ro evliya ma wa
Qelxerude bonê Eli de dergusa bervena
Khemerê bımbarek sera muya Oli-Mıhemedi vejia
Golê çetu de qırva sarebırno, awa xo zalala
Ana Fatma`de kupi diyê zere kherr u zenga
Çımê Muzir bavai de çilei fiçtera cı, zereweçiya
Kowo sur de, warunê xoloj de bon rıznê hurenda xo paga
harde mamekiye (Dêrsım) az uze xo Zaza`ê
ma kerdme Tırk, Khurmanc, arav.....
hardo dewres zono mara vano Zaza wo
Piran de Pir Heseno, Avasura cuamerd, çhêr Sey Rıza wo.
Dara heni de herdisê sıpe Şeyh Siad`o
hometa mare ki bero serbestiye u azadiye

Xevere ame zaza'urê Xızır u ilyas amê têare
nasıve xo niaz u qırvano,
Gaxan ke ame horte zaza'u de fetelinê
Khalo gaxan u hermeta xo Xeza verê dünike de roniçtia
Xızır u ilyas wairê asmenu hard (erd)ê
usar ke ame yenê hure poçt danê zumini
Kêmerê Duzgın de mısayıv'o
Qelxeru de kêwra'o, Gole Xızirde bıra'o
Hortê mıletê Zaza'i de bewair u besare (öndersiz) o
des u dı qursê wertê mıno Muzır de
Mia Anafatma vılê Harçıg ra gıredine
vayde nat-dota yena-sona dara mına azgeliye
iqrar'o, kewra'o, misayiv'o
soder tij est vile xo dardo we riye xo çarnora bımbareki
hem tiko niadano hemı dua vano
soder, pêroz, sonde tij biye vind asme vejiya riyê xo çüna
verê lozinera vêrd ra na moro çia wo
qal kena kamij miletra ê zaza wo
ma pêro waire itiqatê, welatê, mıletê xo me.
Hazar serrê ra raver (aver) Deylamra
Goç kerdo amê xer amê Açir, Pi Kalikê ma Dımıli Zaza'i.
Gılê kho'unê berzu xo rê kerdo ware
Az-uzê xo, Cedê xo nas bıkeme
Sey Momıd ve Mordemu ra çêverê Ostombol de kerdê zerê
Vêtê Cemalê Sultan Mecit'i, Sultan Mecit, tosê sarav u Axu ra
Dovê Sey Momıd u Mordemu va bısimê.
Tose Axu u sarava sımıtê, Sey Momid u Mordemura nêmerdê.
Henke terso Sultan Mecıt, dı sey mejda da Kalıkê ma Momıdi
namê xo mendo hortê Homete de
"Axuiçen" vato Tırk, Sey Momıd u mordemu ra.
Dewres Cemali Dımılyê,Zaza ê, Xozat te nisênê ro Werva'yê
Nistanê Hacı-Bektas Weli o beçıke de
Serru ra ave ame Dersim de Ca bi'yê
Dewres'ê Bektaç Weli'yê Sultan Xıdır, çiwarê Dersim, Zara de,
Seyit verdê ra dorme darünê paçku, jarr'ê
Taê Name Sultan ra pars kenê are
Taê ki Dewres'ane çıralix'ê Ewliya Xıdır'i Dewa Zıvei de
Nê cêm giredanê nê vengda Haq danê
Ronistena xo, raustena xo, Haq u Cuamerdi'yê
Kemer o sıpe Jara (bonê) Bud, Dara paçkıne Khalo Sıpe
Vank, xoloz, Golê çetu, mezela Dewres,
Khêmerê Bımbareki, Ana ısme, Caê itikat u teveruqunê ma'ê.
Kalikê mı Dewres Gewız (Gewr)
Verê Sultan Murat de Baxinde xo esto lozıne
poçdarê Sultan tey berdo hortê kıle
Haut roz ra tepiya vejiyê
Sultan, poçdar ra perso (perskerdo), to çı çi di?
"Mı Gül u Sosıni, merge Kewei, Bax u Bostani
Sêrê jü qonax ra Dewres Gewuz jü gurgeçine bi
Perra ra verva Asmeni, vırarı fiçte ra Duzgıni"
Kalikê ma Dewreçi, Sultan ra perêy guretê
Worte ra xeylê sêr vêrdê ra kalikê ma Gewuzi
Bojiyê xo biyê hira to vana jü Açıra
Kalıkê ma Gewuz fetelino dew u dewe
Dua'i vano, teverık dano, seveta Haqê Comerdiye
Bava Mansur Deylam ra amo
Sêrre new sey u boncaso Moxondi ye de Ware vırasto,
Pulêmuriye de, Taxt de nisto ro.
Gersiniye ra kotê raye Domanê Saverdi
Siyê Marbut u Zara çevaji Elevunê Koçgiri ê rê Pir u Bava'ê
Jê Kalike ma Khuresi Heqve erzenê ra xo doçi
Dua wu wanê, wanenê, Camaat kenê Zazaki
Cedê ma ê gosde, Bıra'ê mı, axrete de Mısayıv

Fadıkê

Anonim

Zewac çıko nêzonena
domanandı kaykena
hona zewac nêzonena
domanandı kaykena
kamkı cıra çi vacı
nisenaro bermena

Oy Fadıkê Fadıkê
ewro biya veyvıkê
waştiyê xü düsra niyo
günaka na kêynekê

sur u siyaya xemılya
bındı beli nêbena
maya xü ama teber
ewro ayırê bermena

Werdi werdi bermena
wez waci zeriya xü çina
güna na Fadıkê lê mı
rocê ma ra pers bena.

Zu Weng Ra Qeseinikeme

Usxan Cemal

Çütir ke tarıx de zaneme, Tırki mavenê asya ra amei anatolie. Qaza muş'i Malagerd ra koti anadoliye.Malazgerd, eve phosdaru-nê Khurmancu rumu ra guretı. Dıme ra game u game şindorê xo kerd hira. Rojşiwar de hata austurya, hetê safaqı de hata arabistan, hete veroj de hata mısır. hetê zimey de Hermenistan guret ra bıne bandıra xo. Ha hometi u mıletu sero kolonialena xo (ban-dira xo) nero.

Sesera 19'ine de endi saltante tirkunê osmanli amre xo kerdı tamam, hetdarê tırkunê cencu imparatorenia nêwese dest vurna. ımparatorena nêsese biye "cumhuriyet"o newe. Hukumdarena anadoliye padisau ra guretiya da pasau."Cumhuriyet"ê tırku gon u gonlaşere miletune anadoliye sero saniya pê. Osmanliu, zerê şındorunê xode kamiye u kultur, itiqatê pero mıletu (itıqat u kamiya zazau ra qeri) naskerdenê (yahudi, Hermenu, Khurmanci, Lazi) . "Cumhuriyetê tırku ke hona nêsaniti vi pê, cenc tırku hukmate osmanli de, mecliste gıranena xo biye.wastene u kerena xo kerdi bi qanunê dewlete. na qanunu eve yasa ki kerdi bi qayım (na wastene u kerdene çıxa ke "demokratik"bıoso ki, na cenc tırku welatê "Turna"o gırs diaxkerdenê (wastebe) . Dest vurnaena dewlete ra ave serra 1915-1918 de tırku, cenge dina ave de fersat di, Hermeni qırrkerdi. Az u uze Hermenu kokra bırna. Vatena Hermenunê avrupau ra gore "1,5 isonu ame kistene".Tırk ki vanê "300 hazar isoni eve emre haqi mêrdê.

Tırku kokbirnaena Hermenu ke qedena dorte ame Zazau. "Cumhuriyet"ê tırku virende Qoçgiriye de (1920-21) , dıme ra sare ve-dardena Şeh Said (1925) verva na "cumhuriyeto" gonewerdi saredard we, Zazaunê Sunni gonewerdu de basnêkerdı. Şeh ve cengaverdunê zazaura eşt dare. Serra 1937- 38 de dore ame Zazaunê Desımızu. Gonewerdi hurenaise mavenê aşiru kerd mane, qol est ra Desım serr. Desım de heni zulme gonin kerd ke, dina de na dust ra qe mereve nêbi vi. Mıletê dina alaqadare cengê dina dıdine bi. Keşi nêwast ke na kokbirnaene (Soykırım) bıvino. Na kokbirnaene ki leê Tırku rê kare mende.

Serra 1955 (tertele 6-7 paizovireni) tırku nafa ki Helenê ostomoli qırrkerdi (Qazetune tırku nust ke: Selanik te bono ke Mısto kor tede amo dina, Rumu bomba esta cı) na mesela kerdê provaqasyon, helenê ostomoli qırrkerdi, dukanê helenu,ermenu u miletê ke mısılman niyê tholankerdi, çei wesnai, zern u şemi tholankerdi. Xeyle helenisti amei kıstene, iê ke xeleşayi iê ki remai şi Helenistan (Yunanistan).

TERTEL HERMENU

Hermeniê ke remê şiyê Hamelka (diaspora hermenu) hotai serre ra tepiya lobbi sanit pê. Hukmate Hamel-kanu sero gıranena xo mısnê ra ci. Dewleta hamelka tertelê (Jenosid-Soykirim) meclise xode eve reyu qewulkerd. Dımas ra hukamtê italya, fransa meclisunê xode az-uz bırnaena hermenu qewulkerde. Hamelka, avrupaizu hukmetê tırki kerd naletme) . Meste, bêro ki dewlete bini na az uz birnaena hermenu meclisunê xode qewulkenê.
Zazau, az- uz bırrnaena tırku xovirakerda. Hermenu, Assuru, Helenu, Surryanu Awramanu, pontusu girekê kapadokyai az uz birnaena tırku xoviranêkerda. Xoviranşkenê.
Serseuka Halmanya Berlin de tertele Hermenu, aramäer (avramani) , assuri u gireke asiya qıskeke, qıreke safaqe tırakya serro hire roji kombiyis bi.Servezira komita, hermete Dr.Tessa Hofmann'e ez sılaiye kerdune. mı ki miletê Zazai ra kam ke di cıra va ke "Tertele Hermenu serro kombiyais este, sıma ki bêrê" Roza vırene ez (Usxan Cemal), Dr.Zılfi Selcan, perrlode Pir'i ra Ali Ülger, Cemate Dersimi yê Berlin ra Ümit, Xıdır uza vime. Roza vırene universta teknike yê berlinde destkerd pıra. Hrm (Hermete) Dr.Tessa Hofmanne eve qeseikerdena veri kombiyais kerdi ra. Tertele Hermenu u miletunê binu sero qalkerdı. Dıma ra dadas hermet u cuamerdi dest te cılei (momi) eve muzik vejai sahne. Zerra isoni damis nêdenê. Saê ke isonu benê serra 1915-18' ı. Dıma tertele serro muzik u tiyatro kaykerdi. Roza dıdine: Sate 11.00 de raste Oliverdi de şiyaene (yürüyüş) u kombiyaisê qeseikerdene (Miting) biye.Ez şine raste Oliveri. Mıletê ke mı corde namei mordi pêro eve cinik u cuamerdi, pil u qiji eve pankardtune xo amei vi raste de bive topı. Xeylê cenci ki heşto ke greve vêsaniye de biyê hata roza şiyaene. iê ke amei raste, mılet zaf bi sa deşti kuyai zumin ra. Cenc amei vere qorê şiyaene de caê xo gureti. Şiyaene de phonc, ses sei isoni amei ve pêser. Mı isonu de niya da, zerê isonu ra taê hermeti u cuamerde kokımi bi, beznê xo cıxa şiyo isonunê marê.Ez zaf sasbine. Zu mordemo kokım tey vi. Mordem sewqa sare ra viye. Sewqa mordemi phonc kose biyeje sewqune isonunê ma. Cuanıka kokıme çite este ra xo sere jê hermetunê zazau pulesna sare xo ro. Qorê şiyaene koti ra arê, some. Pêro isoni eve zonê xo sloganu vanê.

Şiyaene ke çiyo ke mirê temase ame çepcunê tırku ra, çepcunê khurmancu ra, zazau ra, almanu ra kês nêamei vi uza. Mıra qeri, Ali Ülger (perrlode Pir'i), Hermete Dr.Goldstein (mi xevere dai vi cı, eve xo cuhida-yahudiya) Heşt ra ave mı xeve- re dai vi Cemate Dersimi yê Berlin, oncia ki kes nêamei vi. Ê dine ki reng reng bayra-xe xo bi. Mı zu cenc ra perskerd; Ni kamiji mıleti raê? ı cenci bayrağ mısnai ra mi vake: ni Hermeni yê, ni, Awramaniyê, ni Suryaniyê.... Slogane ke isoni vanê i cenci mirê çarnai ra almanki: Tertele xovira meke. Xıravini nêmirenê. Phoşdarena miletunê dina berz vo. Tırki teroristê. Gonewerdi nêmırenê. Şiyaene hata verê qonsolosê tırku şi. Verê Qonsolose tırku de qeseikerdene kerde. sate ra tepiya şiyaene u kombiyais qediya. Desta sondi anciya universta teknikte sewe esta.

‹ê ke sewe de qeseikenê: Dr.Gerayer Koutcherian (tu-berlin), Amil Georgis (förderation der Aramäer- Suryoye in Deutschland) Prof.Dr.Martin Tameke (uni- Göttingen), Prof.Dr.Kostantinos Fotiadis (Aristoteles-uni-thessaloniki), Prof.Dr.Chistodoulos Yiallourides (pantenion uni-athen), Prof.Dr.Konstantinos Vakalopoulos (Aristateles - uni- thessaloniki), Michalis Charalambidis (intern. Liga für Menschenrechteu u- die befreiung der völker). Na qeseikerdoxu ra Dr.Gerayer Koutcherian (Tu- Berlin) ez zaf kerdıne hêrsın.Zaf qarinê. Dr.Gerayer Koutcherian va ke: Tertele Hermenunê vırende (1893 u peê coyi 1915 -18) Desımızu mabenê Desım u Hermenistan de jü u-bahn (raa binê hardi, ya ki raa dijdiye) vırasto, Dêsımızu Hermeniyê ke xelesnêna u bahne ra berdê Hermenistan xelesnê. Zazaunê Desimi zaf cenc u hermetê ma qırbiyaene ra xeles-nai. Hama Desımızu cencê ma xorê kerdê kole, hermetê ma, çenekê ma ki kerdê qılerın (sexsuelle missbraucht). Na vatene zaf hakareto gırano. Koutcherian, delil ya ki çımık (kaynak) nêda ke kami vato, koti wendo. rasta-zura belli niyo. vatena xo doskareni nêkerde.

Herm. Dr.Tessa Hofmenn'e qeseikerdena xode qalê tertele Desımi kerdi, vake: Tırku serra 1937-38'ine de Desımde 70 hazar zazae elevi qirkerdi(az uz qirkerdi, jenosid kerdi U.C.). Tırku virende namê suka Desımi vurna kerd "Tunceli", dıme ra qanunê Tunceli veti. Eve na qanunu jenosid kerdi. No jü jenosido (soykırımo).

Zerra mı wastenê ke mavenê ma zazau ra ki züyo tarıxzandox bıveciyenê, uza verva miletunê dina natertele Desımi ra, jenoside Desımi sero qeseibikerdenê. Na jenoside Desımi sero dulgere dina xeverdarkerdenê. Xerêser serrena ke oncia miletê binu ke jenoside tırku lonetikerdi, ma zazai ki eve doskarena xo jenoside Zazaune Desımi amera çımunê dina ver.
Roza Hireine:

Kombiyaisê roza hireine belediya schöneberg'i de wertmê Willi Brand'de bi. Perrlodê Pir ra Ali Ülger'i verê çêverê wertmei de xonca perrlode u kıtavu kerdvi ra. Maqatê qeseikerdoxude na hermetu u cuamerdi nişti vi ro: Doğan Akalın (roznamekar, qomê haqa isonu seveknaene ê tırkia/ Almanya de). Ali Ertan (qomê verva isonu qırrkerdene, soykırım karsıtları dernegi) Prof.Dr.Gunnar Heinsohn (Uni. Bremen) Uve Hiksch (mebusê pds- Berlin) Elizabeth Köhler (bündnis 90/ die Grünen- Bayern) Giyas (name xoyo rast Giyasettin'o) Sayan (Mebusê pds-Berlin, eve xo Khurmancê Muş' i yo) . Yelda (qomê haqa isonu seveknaene - Berlin Ali Ülger (Radationê Perrlodê Pir'i) Qeseikerdoxunê Tırku pêru na fıkırde bi ke: Mıletê Tırk, medya tırku na tertele Hermenu qeseikerdenê rê akerdoxi niye. Demokrasi ke nêbi, fıkır ke maven nêvejayi raste- xelete zelal nêbena. Tırku ra iê ke qesei-kenê, fıkrê xo vanê, iê ki je dewleta xo (dewleta Tırku, U.C) qeseikenê,nusnenê. fıkre dewlete ane ra zoni ser. Giyasettin Sayan binê simer ra je awe şi, qe xoro sık nêna. Halayiê Hamidi pêro aşirunê Khurmancura saniti vi pê. Tertele Hermenu de plan Tırku virast. Na plan hurendi ardene ki tırku ve aşirunê Khurmancura piya qırrkerdi. Bonê Hermenu, mal u milkê Hermenu.gureti. macir ard kerdi mılkê Hermenu (jê Desimi, Palu, Qımqım, Xınıs, Maraş, Qers, Van, Bitlis Xarpert) Giyasettin nae rınd zaneno, coka xoro sık nênano.

Giyasettin Sayan qeseikerena xode va ke: Mı hetê Bremen de kokumunê Khurmancu de qeseikerdı. ıne mıra va ke: Dewa ke ma nıka tede weşiyaena xo rameme (Hetê Maraş-Zeytun de) uza Hermenu dı sey Tırki qırkerdê. Giyasettin wesa xo ano na mane ke "U demde ke mereve biyo hurdemena hetu ki (Tırku- Hermenu,U.C) zumini ra isoni kıstê; Coka no ciyo de normalo (Yani tertele Hermenu ciyo de normal biyo, U.C) Giyasettin je dewleta tırki, cilvetunê (ırkçı) tırku qeseikeno. Zu cenci, Giyasettin ra va ke: Cao ke sıma cira vanê "Kürdistan"erde Hermenuno. U ca ra ma vamê şiwarê (batı) Hermenistani Sıma peê coyi amei harde ma mara guret kerd "Kürdistan". Piê mı bıkısê ez xo vıra keno. Erde (hardê) mı, mılkê mı mıra gureto ez naê xo vira nêkenu. Giyasettin bi ra surr bi mahçup va ke: Ez Almanya de weşiya xo ramen. Şindoru nasnêkenu (yani, mırê çi U.C) . Nika qomê Khurmancu ve qomê Hermenu na piya gureênê. O cenc, anciya ustı ra va ke: Raşt niyo (yani to zur kena, U.C) , sıma Khurmanci ki hona jê Tırku marê dısmeneni kenê. Waxtê selçuku ra Alparslani ra (serra 1071) hata roza ewreêne Tırku ve Khurmancura piya mıletê anadoliye jê Hermeni, Za- zai, Pontuşi, Asur u suryani, Grek ki, Lazi, Ezidi u mıletê bini qırrkerdê.Erde na mıletu gureto kerdo "Tırkia", Kürdistan.

Ali Ülgeri zaf kılm qeseikerdı. Va ke: Ma (redaktionê Pir'i) seveta genozijê Hermenu, Assuriu, Seryaniu, Pontusu, Greku ra ef wazeme. (Atalarımızın soykırı-ma katılıp suç işledikleri için bütün katliama uğramiş halklardan özür dilariz,U.C) .Kombiyais ke destkerd pıra hrm. Dr.Tessa Hofmann'e isonê qeseikerdi das sılasnaene. Ali Ülgeri sero va ke: Kızılbaş-zaza aus Dersim. Na qesê ali ki hêni fam bi ke; Ali namê Zaza-Kızılbaşu ra ef wazeno.
Ez nıka Ali ra perskenu, Zaza-kızılbaşu, Desımızu koti Hermeni, Pontuşi, Greki, Awramani qırrkerdê? Kızılbaş-Zazau Hermeniyê Qerşi, Vani, Bitlişi, Ararati koti, keyi qırrkerdê? Kızılbaş-Zazau Assur-Surryaniê Mardini, Çolameriki, Musuli Qırrkerdê ke namê Zaza-Kızılbaşura cıra ef wazena?

Ali, qeseikerdena xora dıma zu belebuke ağme kerde, Belebuke Almanki u Tırkia. Belebuka Ali Ülgeri de nia nivisno (phi u khalikunê xo, yaki yê Desımızu, Zazauzewna, U. C) . 1. ‹ê ke kotê az-uz birnaenê (yani Zaza-kızılbaşê ke poşt da tırku, piya Hermeni qırrkerdê) . 2. ‹ê ke teyniyadaene mendê (Tei niyado, verva na genozidi bêveng mendê) . 3. ‹ê ke Phoşt da Hermenu verva tırku vejiyê (verva dewleta Tırku mereve, ceng kerdo).

Ali na hire gamu ra qalkeno, na gamu sero nêzonaoxo. Hermenu ra doskareni, belge wazeno (Belebuke) . Ali, tertele Hermenu-de sekerdena/çütirkerdena Zazau serro nêzonaoxo. Hama henio asemğno ke saê ke na hire gamu sero doskar kerdo, belge u doskareni kerda, kar u barê xo na hire gamu de kerdo top. Tertele Hermenu, sekerdena Zazau sero qeso peêenı virende vano. Hem Ali, hemı ki iê bini bızonê ke Hermeni nêki mıletê binê ke hete Tırkura genozid biyê hata roza ewroene, qe kesu nêvato ke "Kızılbaş-Zazau, Sunni/Şaffi-Zazau Hermeni qırrkerdê". Verfekê Hermenu qeseikerdena xode vanê : Zazaune Desımi eve hazaru Hermenu xelesnê, berdê Hermenistanı.Zazaunê Desımi ve Hermenu ra verva Tırkune osmanli erzinga de jü şüra sanıta pê ke cengê xeleşiyaene bıde. Tertelê Hermenu de ma Zaza u Kızılbaşu "suçsuz"vineme (Dr Koutcherian).

Ez wazen na tertelê Hermenu sero taê isonu ra qalbıkerine.Hetê Desımi de mavenê Zazau de xeyle Hermeni estê; Desımızu tertelera xelesnê, remê amê Desım kotê bınê perrunê aşirunê Zazau (Usivu/Smaylu, Karsanu, izolu/tayfa xiranciku) canê xo xelesno.
1. Mesela lete aşira karsanu Hermeniye cerera biyê Zazaê kızılbaşi. Na karsanu ra Mamekiye de cıra vanê Kêlbekir. Kêlbekir xo Desımızura hesavneno. Pêro Desımıji zonenê ke Kêlbekir ve xisimunê xo ra Hermeniyê

2. Mabenê aşira usıvu de Baqi Dewletli. Piyê Baqı Dewletli saxseg de leê bonunê ma de bonê xo biyê. Khalıkê mı (Xıdır Ağaê Usıvu) vatenê "Phiyê Baqi Dewletli Desim de Philê Hermeni biyo". Peê coyi Baqi sağseg de mılkê xo rot kalıkê mı şi harçıg de newinde mılk guret. Baqı hem zaf dewlemend, hem ki zaf baqıl vi. Eskerê Tırk ke tarve kerde (12. 09 1980) milisunê dewlete Baqi gerekerdo, vato: ‹ê Baqi Dewletli de telsiz (bêtêl) esto,dijdiya hermenunê uriste (hayasa, hermenistan) de qeseikeno. esker u polişi Baqi benê cirê heşiriye (işkence) anê, hire asm ra tepiya vezen êverê doskari (savcı) . Mekeme towa dos nêkeno Baqi verdanê ra. 3. Kewraê ma çê Zendel begi. Mı xeylê kokumunê dewa ma ra çê Zendel begi perskerdi. Kês nêzaneno ke na çê Zendel begi keyi amê sağşeg (name dewa mawo). Na zaf zelala ke ‹ê Zeldel begi tertele ra (1893) remê ame kote bıne perrune aşira Usivu. Aşira Usıvu, ‹ê Zeldel beqi tırku ra xelesnenê, seveknenê. Piê khalike mi Usxan ağa bonunê ma de ca dana cı. Zeldel begi des u dıdinê Mıhemedi (des u dı qurşi) dano Usxan ağai tei benê kêwra (bıraê weşiyê, ya ki hata ağrete biraeni) . Zendel beğ dı lacê xo benê. Namê laze phil "Agop"name laze qiji "Mino" (yaki minas) beno. Zerê dewe de hermetê Usıvu ke vengda Mino danê vanê "mıno, mı no". Zazaki de eke vengda cuamerdu da name ra hire herfunê veri vanê, hire herfu ra tepiya "o"kuno ci. Mesela: Hesen heso Memed Memo, Weli Welo zewna. Coka hermeti ki minas ra vanê "mıno". na qese zazaki de yeno mano xıravın. Cuamerdê dewe benê top sonê çê Usxan ağai cıra vanê "hal-mesela nia, nia, na name Mınasi bıvurno. Usxan ağa ki vengda Kewra Zendel begi dano cıra vano: hal- mesela nia, nia na namu bıvurnime. Kewra Zendel qewul keno namu vurnenê. Name Minasi vurnene kene Memed, name Agopi ki vurnene kene Ali. Sare dewe na cencu ra vatenê Alie Zendeli, Memede Zendeli.

Dêka mı vatenê: tertelede (1915-18) ke hermeni qırrkerdi zafi isonê hermenu remai amei mavenê ma Usıvu. Hermenu domanê xo pêro pil ra qız sunet kerdi. A sere Desım de sunetci vorenê. U dolme de Desım dejê mıloçıku sunetçi tera bi. Hermenu vatenê: Hora ke tırku ma dime, qırrkerdime; va domanunê ma mezo-nê, nêsilasnê. Domanê ma bıxeleşiye. Eskeru domanê ke newe sunet biyê kerdenê sae, berdenê kıstenê. Ma ki domanune hermenu ra vatenê: Domane maê, hora nıfıse (kağıta sari) ki çinebiye.

Ez nae rınd zonen ke, mabenê zazau de xeylê hermeni estê. Na hermenu namê xo, itiqatê xo, vurno biye zaza. Biye elevi. Zaza u hermenu vıleşiye ro zumini. Hata nıka mı nêhesno, nê ki caye ra nêwendo ke Zazau Hermeni qırrkerdê. Belka ca ve ca jü Zaza ve zu Hermeni ra dewe de kerge sero, milk sero ya ki çiyo de bini sero no hure, do pêro. Hama Genozid çiyo de bino, ma hurenaise dewe rê kês nêşikino ke vazo "genozid".

Hardo (Erd) ke ma Zazai sero weşiya xo rameme harde Hermenu biyo. Desım de name dewu, pulu, hegau, mazrau, kou, keme-ru, şüyu namê Hermenunê jê Xoloz, Vanasurê gaxmut, Keysun, Kilse, Kerengo zew. Vajime, aşirê Zazau keyi amê na hardê Hermenu serı, kes tam nêzoneno. Taê kokımi vanê : Tertelo vıren-de (1895) tırku hermeni qırrkerde hardê Hermenu ki do Za- zau. Do tirkunê maciru jê Xarperdi, kovancilar, Çarsancaq.... Taê bini ki vanê: Mereve Yavuz u Şah Smail de Zazai remê amê mabenê Hermenu (nika harde Zazauno) xeleşiyê......
Onciya ke racerine ra mesela ser. Aşira Usıvu ra ezbeta mabenê Smaylu de xeylê Hermeni este. Nıka usıvu nine xo sero more- nê, pêro ki biye Zaza, itiqate Desımi qewulkenrdo (biyê elevi) . Hermeniyê ke mamekiye (taê vanê na name mamekiye "mamikyan"ra gureto, mamikyan zu asıra Hermeni biya. Pilê na aşire yani mamikyan waire harde suka "khalan"i biyo. Name i mordemi nove suke ra) de: Tenekeci Fikri, Terzi Usıv, Dondurmaci Hesen ıres, nalbend Mısto beğ, Terzi Memed (hozan Memed Gültekin) cıra vanê "ozan Gültekin". Text ra çê ‹smail Yurdakuli (na hermeni pero ki mordeme zuminiyê, zuminde zewejiyê, xeylê sere cenê xo Zazau nêde. Zazau ra çeneki nêguretê. Hetê pağe suru de, mabene aşira alu de, nazmiya (qızılklise) de, xeylê Hermeni biyê, ya ki hona ki estê. Herkes ke Hermenunê dewa xo bımoro vineno ke Desım de, mavenê Zazau de xeylê Hermeni estê.

Zazau tertele (1893. 1915-18) de Hermeni qırrnêkerdê. Na tertelede guna Zazau çina (suçe ma çino) . Ça xo efkerdene ("atalarımızın suçundan dolayı özür dilemek) dime? Rast hora ke dos bi cedunê ma Hermeni qırrkerdê, u dolme de ma ki namê cedunê xora Hermenu ra ef wazeme.
Mıletê dina zonenê Tırku ke lınge esta harde anadoluye eve Khurmancura Hermeni qırrkerdê. Harde anadoliye sero (cumhuriyetê tırku de ki) cand reê ke tertele biyo mıletê khurmancu phoşt da tırku. En peê de halaiyê Hamidi de khurmancu ca gureto verva Hermenu tertele piya kerdo. Dewleta tırki u qomê u partiyê khurmancu Hermenu ra xo efkerdenê dê. Ali Ülger hem name xo (Kızılbaş tırkmeno U.C.) ra hem ki name perrlode Pir'i ra xo da efkerdene. Dêmake khalike Ali Hermeni qırrkerdê. Khalike Ali hermeni çütiri qırrkerdê aê ke zelal kero ez zaf benune sa.
Zêra mı wastenê ke Zazau ki na qombiyaise tertele miletu de caê xo bıguretenê. Zazai ki hetê tırku ra genozid biyê. Mıletê ke hetê tırkura amê genozid biyaene, pêru amê têlewe verva na zulım, verva barbarena tırki, verva dewleta tırki vanê: "Eve zu veng qeseibıkeme".

Xerê serı serena ke onciya nia qombiyais bi, Mıletê ke genozid diyo emi têlewe, Zazai ki leê na mıletu de caê xo cenê.Ma ke verva genozide Hermenu, Assuriu/Suryanu nêvejayi me genozide xo nêzoneme. Seveta genozide Zazau miletê bini phoşt ma nêdanê.

Pêro mıletê anadoliye ke hetê tırku ra genozid biyê pêro piya têlewe de, verva dewleta tırki bıvejime ke reyna harde anadoliye sero genozid nebıvo.
Ma gereke genozide Zazau biarme ra çımunê hometune dina ver. ‹ê ke genozid kerdê goni ra benê weyiye.Mıleto zazai ki riye dina sero beno vind sono. Genozid ki leê tırku de cırê kare maneno.
Roza Qombiyaise peêne de mi xeylê isonê Hermenu, Assuri, Ponruşi, Rummi silasnai, tayine ra numrê telefonu zumini de vurnai, nara tepiya zumin de phoştdareni keme.

ZU VENG RA QESE‹KEME.

26, 27, 28 Nisane 2002, Berlin.

Cereno welate xora

Íbrahim Doğan

Ez hero cêreno rındakiya welate xora.
Xuşa xuşa ağwa
XIZIR'iya Koye Bingoli ra.
Vayede honık amene dene zeryo pışkane mıra.
Venge kılama waştiıya mı
amene dene mezge mıra.

Usari, Amnani, Payizi, Zımıstanı
sewda ez guretene.
Sere Şeyide diyarde
diyare kela Şemade roji tiji eşte.
Mı vatene ya xızır yara mı key ena
ha ewro ha mêşte.
Vere daro kemerde
kenger gızeri so Gulsosuni reşte.

Mısera biyene mıjo duman
niştene ro fıkır biyene.
Ez qayte koti biyene
yare çımane mı verde vejiyene.
Mı waştiya xo zere zerqe rojde ze nur diyene.
Mıre dest hejnene verdene ra şiyene.

Duri de mıde huyene mısera biyenemıjo siye.
Mı nasnekerdene mı vatemeleke çıkebiye.
Belke roje nê rojê mıre bena mırad ze şelkaniye.
Mı koye Bingoli eştene pe xo verba cı şiyênê.

Ez cerênê waranê Elmurade,
Kumnexşade Goşkar Babade
Qudumra kewtene derman
nemendene zaniyane mıde.
Gegane bina
mı niyamene adır vêşênê cigerane mıde.
Ere zalimi
tı nezana ÍBRAHÍM tora se heskerdê.

Kameyê xü vınikerdo

Faruk İremet

Tı biyê zey Mecnuniya
mezgê to to ra teber
felsefedé inkarey ra fek verdı
to rê mendo
Lejê Zazayan
xü nêzaneye
kameya xü vıni kerde
aqılbendê xocayê bê welat.

Şarê kı serhewadanê
xocayê inanê aqılbendi bol benê
dersı destpêkena
xocayê koley benê zınciri
tı zi zeydê ê xocayana
qırıka xü dı
zıncirê bê kame bar kenê
inanrayê
bı éyni zıwana ma notay bıwanê
Ez Zazaya
tı nê.

Ez Zazaya Zaza
tı
u
héme wahêrê to, ney wuni bızanê
kameya xü ya vıni biyaye mı dı nê
zeriyê xü dı bıgeyrı

Nameyê ma vırnayo kerdo Kürdi

Koyo Berz

Ax dayê ax, ez axi kena axi axi
Qandê welatê xo yê zaf şirıni
Roj bı roj ofi ancena u bermena
Hesreteya welatê xo ancena
Welatê ma zalıman ma ra gıroto
Bê welat seni sebır bıkera
Dayê zani axiya mı bol gırana
Axiya bêwelat mendeneyda mına

Lê dayê bızanı ya ez do bımıra
Yan zi welatê xo şari rê nêverda
Sondê mı esto sondê verênano
Hendıkı weşba ez do xover bıda
Vanê bızanê cıra fek nêvıradana
Qandê welatê xo ez do lej bıkera
Hendıkı mı dı gan bıbo u ez bışa
Ey dışmenirê mal u werd nêkena
Ez şarandê binan ra ca nêmana
Qandê welatê xo sere hewada
Xover bıda u hemver vındera
Şehid ba ez ê war u herda xo ya
Gaziba ez ê qewm u şardê xo ya

Lê dayê inan goniya ma rıjnaya
War ra ma kerdê teber rıştê cana
Ma kerdê zeri helak u nimmerdımi
Tepıştê hepsê xo ma ya kerdê pırri
Erd u azmin ma sero kerdo teng
Vengê ma bırnayo ma kerdê deng
Welatê ma dı ma kerdê inkar u vıni
Namey ma vırnayo ma kerdê Kürdi

Lê dayê welatê ma tım talan kenê
Roj bı roj ma kışenê yan tepşenê
Taynanê ma welat ra sırgun kenê
Zordest u zalımi ma rê tahda kenê
Taynanê ma xo rê seqet verdanê
Nan u werdê ma ra bı zora gênê
Ma vırt u vıran, veyşan werdanê

Lê dayê tı bê mı rê lome mekı
Şıtê xo yê şirıni mı rê helal kı
Ezo ewro dana xo rê pıro şına
Bê tı xover bıdı u dayax xo dı
Sebeno mı dımı bê mebermı
Vajı lajê mı şıtê mı helal bo şori
Labırê welatê xo ra mekewı duri
Demna fına peydı agerı bêri

Vajı lajê mı bêrê xosero vınderê
Roj no rojo metersê xover bıdê
Veng mevınderê tım bıgırweyê
Ganê xo nê welatê xo sernê
Qandê welatê xo şırê şehid bê
Vajı lajê mı şırê lejê welati bıkerê
Zılmê zalıman boka şıma bıbırnê
Rojê ravey welatê ma bıreynê

Wa sondê şıma sondê namusi bo
Ganê şıma welati rê wa qürban bo
Vajı werzê xoser hemê piya jewbê
Jewbê u heme piya sere hewadê
Welatê ma yo lıngan ver şıno
Boka şıma verni bıgirê u nêverdê
Erd u azmini têtewr bıcanqınê
Welatê xo dışmenirê meverdê
Ganê xo yê şirıni welatê xo sernê
Qandê welatê xo tım bıgırweyê...

Zazaki

H.Cansa

ZAZAKÍ
Tı helmê zeremı
Tı kıla zerre mı
Tı roşnia çımanê mı
Tı fira zonianê mı

ZAZAKÍ
Welat de koo mıne berza
Kılaê serê sare mına
Lılika çımanê mına
Tı hedgarê pi u khalıkê mına

ZAZAKÍ
Tı mezgê sare mına
Bela zerre mına
Asmen ra roze mına
Sewe de Asma serê mına

ZAZAKÍ
Tı Írankia
Tı Partkia
Tı Sasankia
Kündo xori ra zunanê berzura wa

ZAZAKÍ
Çıxaê wesa, rındeka
Tuke hesnenane yenenane ra xo
Tuke qesey kenane vêrenane xora
Na dina bê to, cori çina.

ZAZAKÍ
Juyo ke to nezano hêfê dı
Juyo ke to qesey nekeno
Her node çıko çınaê dı
Zuyo ke to nemusna, hero pilo

Nusi veoiri anaibya ahane
Yasna29.1-6

Gagan Çar

1

xshmaibyâ gêush urvâ gerezhdâ,
kahmâi mâ thwarôzhdûm kê-mâ tashat,
â-mâ aêshemô hazascâ remô
âhishâyâ dereshcâ tevishcâ,
nôit môi vâstâ xshmat anyô
athâ môi sãstâ vohû vâstryâ.

2

adâ tashâ gêush peresat ashem
kathâ tôi gavôi ratush
hyat hîm dâtâ xshayañtô
hadâ vâstrâ gaodâyô thwaxshô,
kêm hôi ushtâ ahurem
yê dregvôdebîsh aêshemem vâdâyôit.

3

ahmâi ashâ nôit sarejâ
advaêshô gavôi paitî-mravat
avaêshãm nôit vîduyê
yâ shavaitê âdrêñg ereshvånghô,
hâtãm hvô aojishtô
yahmâi zavêñg jimâ keredushâ.

4

mazdå sahvârê mairishtô
yâ-zî vâverezôi pairî-cithît
daêvâishcâ mashyâishcâ
yâcâ vareshaitê aipî-cithît,
hvô vîcirô ahurô
athâ-nê anghat yathâ hvô vasat.
5
at vâ ustânâish ahvâ
zastâish frînemnâ ahurâi â
mê urvâ gêushcâ azyå
hyat mazdãm dvaidî ferasâbyô
nôit erezhejyôi frajyâitish
nôit fshuyeñtê dregvasû pairî.
6
at ê vaocat ahurô mazdå
vîdvå vafûsh vyânayâ,
nôit aêvâ ahû vistô
naêdâ ratush ashâtcît hacâ,
at zî thwâ fshuyañtaêcâ
vâstryâicâ thwôreshtâ tatashâ.

Lo lo şıwane

Roşan Hayıg

Kaykerdena na kay dı çend merdımi benê wa bıbê kay bena. Merdımê kı qandê kaykerdenda na kay yenê pêser, inan ra zew beno Şıwane, zew beno wahêrê mali, ê bini zi benê mal, çarwey. Qandê kaykerdenı nê pê peydı rêz benê. En verni dı wahêrê mali, ey dımı ê kı biyê mal u en peynidı zi şıwane vındeno. Nê pêro peyra perenê pê u pê dımı rêz benê. Zew peyra pereno wahêrdê mali, ê bini zi peyra zew bı zew bı rêzêna pereno ey u şıwane zi pereno ê en peynıyêni. Bı no hesaba zey rêzıla nê heme pe peydı rêz benê. En verniyên, yanê wahêr kewno ray nê zi peyra, bı cı tepıştena cı dımı şınê. Labırê vanê çıçi beno wa bıbo, zew zewi nêvırado.

Dı a çerxbiyayenı, doşbiyayenı, rayşiyayenı u geyrayenı dı wahêr veng keno a şıwani, veyndano u vano:
-Lo lo şıwane! Şıwane zi vano: -Ey wahêrê mali, vajı (vacı). Wahêrê mali vano:
-Çaxo kı ma fılan cadı mast werd, bahdê werdenı to koçıka mı se kerdı? Şıwane vano:
-Mı to rê dê zu qeylanı. Wahêrê mali vano:
-To qeylanı se kerdı? Şıwane vano:
-Mı to rê dê pastêx. Wahêrê mali vano:-To pastêxê mı se kerd? Şıwane vano:-Ma da helawı. Wahêrê mali vano:-To helawa mı se kerdı? Şıwane vano:
-Mı dê ıncili u bı no hesaba çıçi yeno şıwani fek vano, wahêrê mali zi persê ê çi keno. En soyındı şıwane fına ageyreno qeylanı ser u vano:
"Mı to rê dê qeylanı". Wahêrê mali fına pers keno u vano:
-To qeylana mı se kerdı? Na persı sera şıwani rê dıha çiyê nêmaneno vajo, mı dê fılan çi. Qandê kı kay weş bo germı bo sere danê na ray ro. Tabi bol çi esto vajo u pê peydı rêz kero. Labırê fına ageyreno qeylanı ser kı kay şênı bo u lejê nabêndê ey u wahêrdê mali destpey kero. Wexto kı fına bahdoyênı wahêrê mali vano:
"To qeylana mı se kerdı? Şıwane vano:
-Mı qeylana to kerdı pırê fısa künci (yan zi fısa şeytani) u kerdı to zınci". Wexto kı şıwane wına vano, na vatenı serra wahêrê mali hêrs beno, çıwey xo xodestı şaneno, lerzaneno u bı ê çıwedê xo ya gan weno peyni, şıwani ser kı bı ê çıwedê xo ya şıwaniro do. Wexto kı no çıwey xo xodestı lerzaneno, şıwane zi xo keno hadre kı ey ver xo bıpawo. Wexto kı no gan weno şıwani ser, şıwane zi cı ver remeno kı no cı nêreso u bı ê çıwedê destê xo ya cıro nêdo. Labırê wexto kı no wahêrê mali vernira ageyreno peyni ser u nano şıwani dımı, vanê zew zewi nêvırado u a tepıştena inan bı o hala bıramo u domkero. Wexto kı wahêrê mali şıwani fetılneno, kes kesi peyra nêvıradano, pêt tepşeno u ê zi wahêrdê mali dımı bı eye remenê, bı eya çerx benê u o hetê kotiya şıno nê şopa ey ramenê. Şıwane zi destê xo ê verdê xora nêvıradano u o zi bı o hesaba cı ver remeno. Wahêrê mali şıwani fetılneno kı cı reso u ey koteki kero, şıwane zi cıver remeno kı o xo cı nêresno u derbi pıro nêdo. Waherê mali nakışt-akışt, na doşi ser-a doşi ser kewno şıwani dımı u ey fetılneno, şıwane zi naşt-daşt çıvi dano xo u cıver remeno. Şıwane wexto kı cıver remeno, tım xo çewt keno u zu zu fını zi xo nano ê kı cıver inan pey kı wahêrê mali fırsend nêvino u derbı cı nêresno. Zu zu fını wahêrê mali derbı erzeno cı, labırê o xo çewt keno u a derba ey günena maldê cıro. Zu zu fını zi ano fırsend u derba xo resneno cı. Wırna heti zi vanê bol çapık hereket bıkerê. Wahêrê mali çapık hereket bıkero kı xo cı resno, şıwane zi çapık bo kı bışo xo cıver bıreyno. Nê wırnayê kı roldê Şıwani u wahêrdê mali dı kay kenê vanê bol şit u çımakerdeybê kı, kay germ u weş kerê u pê bıfetılnê u inanê peyni u vernida xo bı xo ya bıedıznê u hêlera bıfinê. Wexto kı wahêrê mali çapık hereket keno yan zi şıwani xam keno u kıştêra beno şıwani ser u xo resneno cı, bı ê çıwedê xo ya çend derbi pêsero peyra dano külemekandê şıwaniro. Hendê çend solıxan na kay bı no hesaba, bı pê fetılnayena, doşkerdena, çerxkerdena ramena. Wahêrê mali tım şıwani fetılneno, şıwane zi tım cıver remeno. Bı no hesaba kes çend deqiqey bıwazo hend na kay kaykeno. Sinorê cı kes bı xo ronano u kes bı xo peyni dano cı.

govenda na kayda lo lo şıwani zi esta. Ferqê nay u lolo şıwani noyo kı nay dı mal rol kaykeno. Kay bı no hesaba kay bena. Na kay dı zi fına zew beno şıwane, zew wahêrê mali u ê bini zi heme benê mal u zey a kayda verênı peyra pê tepşenê u pê peydı rêz benê. En verni dı wahêrê mali, ey peydı mal u en peyni dı zi şıwane pereno ê en peynıyêni u kay destpey kena. Wahêrê mali şaneno ver, ê bini zi nanê ey dımı. No çerx beno, doş beno u geyreno. Dı açerxbiyayenı u geyrayenı dı fınêra hêrs beno, çıwey xo xo destı lerzaneno, burenou qireno şıwani ser u gan weno cı ser. Wexto kı nı fınêra bureno u qireno ê kı biyê mal ê heme fınêra bırêzêna çewt benê u çog danê. Tabi vanê na çewt biyayenı u çog dayenı bı usul u rêzêna, zey govenda bıbo. Kes destê kesi nêvırado u heme piya çewtbê, çog bıdê u werzê zekı kes kay kaykeno u govendı anceno, zey ey. Wexto kı nê şewt benê u çog danê, dı o nabêndı u o sıredı wahêrê mali gan weno şıwani ser kı bı ê çıwedê xo ya derbi eyro do. Wexto kı no xo resneno şıwani u dano şıwaniro bena haho hahoya şıwani u şıwane cıver remeno kı xo kotekan ver bıreyno. Wexto kı şıwane remeno şıno ê merdımandê çogdayan miyan kı xo jewi peydı, yan zi inan miyan dı bınımno u xo kotekandê wahêri ver bıreyno. Şıwane xo bı inana mahfeze keno. Wexto kı şıwane kewno inan miyan u xo nımneno, wahêrê mali zi çorşmey ê mali şıno u yeno kı ey mali miyan ra teberdo u pıro do. Wexto kı şıwane kewno inan miyan ê ge werzenê pay, ge çewt benê u çog danê u zekı govendı bancê wıni çog danê u werzenê. Labırê vanê na çogdayenı u werıştena ninan bıduzen u usulêna bo. Qandê coy zi ewro bol merdımi na kay nêzanê u ameya viri kerdenı. Çımkı rewnayo keso na kay kaynêkeno u bol merdımi zi nêzanê seni yena kaykerdenı. Qandê coy ameya virakerdenı u biya vıni.

To astariya koye Zeğgebiyı Gülistanı

Yüksel Ç.

Koye Zağgedı tica sanı biyı Gülistanı
Venci çemı Muzuri dürra hori amene
To nanı ho potune,
havaliykı taaho nöbeti pitine, taaykı merdımi raybi
Tici hona neşiyaybi, sıma serı nanıhodıbi Gülistanı
Telsiza to yakarday biyı Gülistanı; Gosüto serı telsiza todıbi
Çımi to tica sanne sekerdıne, delğı taykı adıre koye Zağgedı feteline
Venci olwazanê to telsiza todı veciya
sıma hem durumu ho hemikı perşiho kerdi
Olwazê to vatikı; ma na nıngı hatı tılagıdı guruba halboriyı pinim
Sımaykı caahora veciye sere hatı iksori gülistanı
Olwazê torı vatikı ma eskerı tarnovay dürra di.
Düsa pırde Zağgedı koti bır, to telsiza hodı olwazanê hore vatkı;
ma itara mevecim eskere pusi bercim olwazi kabul nêkerdi Gülistanı.
Torı vatikı guruba todı tayi olwazi egitimsize Gülistanı
Napay to olwazanê hodı keyış kerd.
To vatkı olwazanê egitimsizi rusno hatı iksori
Despera olwazan tora bırıyi Gülistanı torı vatikı çıtun kena heni bıkı
Guruba todı hirıs teni biyı Gülistanı, vertıra desteni olwazi Nöyübi
to dürbinda hodı tıri bayırne sekerd destani olwazanikı rusnay iksori
Tüfangı sıma pakerdey bi kerşıni sıma sımare besbi Gülistanı.
Sıma gıran gıran herunda hodı veciyayi jübina dür eskeri piti
Ticı endi şibi let müğrubi bı, asmi çınibiyı,
hora astari belli kerdene
Ze vay amene sımare venci çemi Muzuri Gülistan
milçkane bırikı növandıne
Höyn sımare mıradısbi, tari çımane sımara tersene
Fecir endi sokmiş kerdıne, koye Sultan Babaye ticı pitine
Pırnıkane sımare bvadü omene Gülistan
Sıma hadı çakmış kerdbi eskeri tersıramı,
serdıramı adır kesnaybi sıma eskeri diyine, eskeri sıma nediye
To nafay olwazanê hodı perşi guriti,
taema canı hora veciyim eskenre tenına nejdibin.
Sıma kasanı bırdı,
verti kemarndı ho haskerdi nejdiyı eskerdı siperi ho vıraşti
Beççi sıma tufanganı ho mişttene,
çıme sımaykı seri eskeri pitine sıma jübnana işaretı ho gurut
kerşinan hoykı ze varisi rısnay eskerre Gülistanı
Eskeri toye merdi, taye jibene, tayeke remene
Çatışma sıma hata versan sürmüş kerd
Hiri teni olwaze to merdbi, dı teiykı bibi dırbetın Gülistanı
Sıma nejdiyı eskerra, hem çekane eskeri,
hemikı dırbetani olwaze ho gurti leho
Mandala telsiza to yakaraybibi Gülistanı,
guruba halboriyı tora bilgi gurtune, to olwazanê hore vatınekı,
nejdiyi viştenı ma eskeri çişt teniykı kerdi dırbetın
Hiri teni olwazanê ma merdi, dıteniykı bi dırbetın
Guruba halboriyı sıma hem kutlamış kerd,
hemik olwazê kı merdbi üzülmüşbi
To be olwazanê hurunda hodı veciyay, hemikı dür dür çatışmış biyene
Hate Dersimra venci helikopterı amene Gülistanı
To herbi olwazanê hore vatınekı vertı bırdı ramerdiye
Helikopterı endi sımara asene Gülistanı
Sıma vertı bırdı taldiyı muğarandı ho pitine
Helikopterı azmenna sımare hem bombi,
hemiki ağır makinana kerşini rısnene.
Yankiyı bombum jilane koye Zağgedi
sımare hem tırçi amene hemiki cesaretde
To bibi dırbetın Gülistanı, olwazanê hore nevatıne
Çızayısı milçkuh, venci kemarun, kıla bıri pero toru berbene
Höysa koye Zağge pırnıkane tore
bua çiçegane iksori ardene Gülistanı
Hem vılı todı, hemikı hermı todı parçi bombi estbi Gülistanı
Goni tora zaf şiyine, dırbeta to decene olwazanê hore belli nekerdine
To ancay deci ho ver olwazanê hore moral dene,
hemikı hurdi hurdi huyune
olwazi dırbeta to piştine goni toykı nebiriyine
To merdana ho zanene Gülistanı,
olwaziykı benzi riyi tora belli kerdıne
tariyi koye Zağgeyıkı torı berbene seva to deyra şibi Gülistanı,
Roşti asmı azmendı ho belli kerdıne
To olwazanê hora cığara vaştı,
olwaziykı tore cığara na pıray, kerdi destane to
Cığara ho hem sımıtıne,
hemikı olwazikı çatışmadı merdbi ğeladi inandı keyışkerdıne
Asmi endi veciyaybi, çakmışi riyi to kerdbi,
royu to çımanı tora gurtı, horıkerdı olwazı
Çımı to yakarday mandi
olwazi hem çımı to kapankerdi hemikı torı berbay
Toka to surık poru tora gurti, çenatokı mendila todı gıreday Gülistanı
Olwazi cınaze to puranı velgidı kapankerdi hata sodirikı le todı mandi
Ticıkı eştı to kerday hera koye Zeğge, güla savılıykı mezala todu nayro
Sedato koanı Dersim dı biyı va Gülistanı
Çımı to höyranı koye Zağgere biyı varıs
Gona to kemeranı muzurane biyı heni
Vası mezala to malı koyre biyı çeri Gülistanı
Royu to bulusçu husardı kot tone bumbarekun
Azmeni, astariyi köyü, asma çekeri, höysa bırun
pero bi tanıkı dava tore hatıro ro tica sodıri,
hatıro to devrima gulanı Gülistanı.

Ğurbet

Egit Eskarıj

Ðurbet! Ðurbet!
Tı nomê ğêribiyê ğurbet
Tı nomê feqiriyê ğurbet
Tı nomê bındestiyê ğurbet
Tı nomê biyekêsiyê ğurbet
Tı nomê yêsiriyê ğurbet

Ğurbet!
Nigu tı tıyi e tı ra hes kena
Ístiqbali mı tıdo,
e tı ra hes kena

Êg e tı ri mecbura
Mevaj qê e tı mecnuna

Zerkotê çımon siyona
labelê çımi tı nê

Zerkotê qoma derga
labelêqomê tı nê

Zerkotê rındi u weşi wa
labelê zerkotê tı niya


Elsemet

Egit Eskarıj

Vıraştuêğ ğıyaloni mı ri...

xeber omi ma ri xebera siya
voni Elsemet Ístanbolıd kışya

Ístanbol biwu ju mar siya
dınya rueşt ma ri ke siya

mı ri xeber kêni raştı
çıg şımawıt mı aqıl eştı

xeberız la çı xebera
aqıl perra mı sarı ra

ê destoni tı ver e pil biya
la ın dêrd tı ver e pir biya

de vaj ına xeber çı hınd gırona
şıkê zoni mı e cê xuy dı menda

oy bawo bawo wıcyaxkuaro bawo
baw şiwu Ístanbol u pêser niomo

ê destoni tı ver e biya pil
ın dêrdi tı ver e biya pir

êru ez yêtim e biyekeso
êru hali mı zaf biyekeso

mirato Ístanbol la tı çı nivêşêni
tı onc komir kuıl kedoron vırazêni


Gülan/99
Çêrmug/Bistin